نكته دوم : نسبت در قضايا و جمله‌هاى تام ، نسبت تام است كه سكوت در مقابل آن صحيح مىباشد ، اما در جملات ناقصه و حروف ، نسبت ناقص است . « 5 » فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 1 ، ص 452 . جرجانى ، محمد بن على ، كتاب التعريفات ، ص 106 . تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 2 ، ص 1361 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 451 . خوانسارى ، محمد ، منطق صورى ، ص 198 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 921 . نسبت اخبارى نسبت حاكى از ارتباط خارجى بين دو چيز نسبتى كه از ارتباط بين دو چيز در واقع خبر دهد ، نسبت اخبارى خوانده مىشود ؛ يعنى خبر مىدهد كه در خارج نسبتى حقيقى وجود دارد و يا تحقق پيدا خواهد كرد ؛ به بيان ديگر ، اين نسبت در عالم خارج منشأ انتزاعى دارد . در جمله‌هاى اخبارى ، نسبت تام اخبارى وجود دارد ، زيرا به نظر مشهور اصولىها ، جمله تام خبرى براى نسبت وضع شده است ؛ براى مثال ، در جمله « زيد قائم » ، نسبت قيام زيد ، از وجود رابطه‌اى حقيقى ميان قيام و زيد در خارج حكايت مىكند . بنابراين مبنا كه معناى حرفى از مقوله نسبت بوده و بر نسبت ناقصه دلالت مىنمايد ، يك قسم از حروف ، كه بيشتر حروف را شامل مىشود ، حروف حاكى است و نسبت موجود در آنها نسبت اخبارى مىباشد ؛ در مقابل حروف ايجادى كه از واقع حكايت ندارد ؛ براى مثال ، « فى » بر نسبت ظرفيه و « من » بر نسبت ابتدائيه دلالت مىنمايد . نكته اول : نسبت در حروف و جمله‌هاى ناقص ، ناقص و در جمله‌هاى تام ، تام است . نكته دوم : مشهور اصولىها معتقدند جمله تام براى ابراز امرى نفسانى وضع شده است ، مانند : قصد حكايت در جمله‌هاى تام خبرى و قصد انشا در جمله‌هاى تام انشايى . « 1 » نيز ر . ك : جمله‌هاى خبرى . همان ، ج 1 ، ص 313 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 1 ، ص 445 . نسبت ارسالى نسبت حاكى از درخواست ايجاد فعل در خارج نسبت ارسالى ، مقابل نسبت زجرى بوده و عبارت است از نوعى نسبت انشايى موجود در اوامر ، كه همان موضوع له صيغه امر است كه بر ايجاد نسبت بين فاعل و حدث در خارج دلالت مىكند ؛ براى مثال ، در جمله « اذهب » متكلم از مخاطب مىخواهد ذهاب از او حادث گردد ؛ يعنى نسبتى كه بين ذهاب ( حدث ) و مخاطب ( فاعل ) است ايجاد شود ؛ بنابراين ، متكلم به كمك امر ( اذهب ) مخاطب را به سوى ايجاد اين نسبت در خارج روانه نموده و از او مىخواهد ذهاب را در خارج محقق نمايد . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 94 و 95 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 144 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 177 . نسبت ارسالى استحبابى نسبت حاكى از درخواست غير اكيد ايجاد فعل در خارج نسبت ارسالى استحبابى ، مقابل نسبت ارسالى وجوبى بوده و عبارت است از نسبتى كه بر درخواست غير اكيد و غير الزامى آمر از مأمور براى ايجاد فعل در خارج دلالت مىكند ؛ به بيان ديگر ، نسبتى است كه ضمن اينكه فاعل را براى انجام كارى در خارج روانه مىكند ، به‌گونه‌اى است كه ترخيص در فعل را هم مىرساند ، مانند : « اغسل يوم الجمعة » ، كه آمر از راه تحقق اين نسبت ارسالى ، شنونده را به سوى انجام عمل در خارج روانه مىكند ، اما با ترك فعل منافات ندارد . نسبت ارسالى استحبابى معمولا از راه استعمال صيغه امر در استحباب ايجاد مىشود . نيز ر . ك : نسبت ارسالى . عراقى ، ضياء الدين ، مقالات الاصول ، ص 222 . نسبت ارسالى وجوبى نسبت حاكى از درخواست اكيد ايجاد فعل در خارج نسبت ارسالى وجوبى ، مقابل نسبت ارسالى استحبابى بوده و بر درخواست أكيد و الزامى آمر از مأمور براى ايجاد فعل در خارج دلالت مىكند ؛ به بيان ديگر ، نسبتى است كه فاعل را براى اداى كارى در خارج به صورت الزام برمىانگيزاند ، و ترخيص در ترك فعل را روا نمىداند ؛ براى مثال ، در جمله « اقيموا الصلاة » نسبت ارسالى در « اقيموا » به‌گونه‌اى است كه مخاطب را به سوى انجام نماز روانه مىكند و ترك آن را روا نمىشمارد . نيز ر . ك : نسبت ارسالى .

--> ( 5 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص ( 236 - 232 ) و 265 . ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 265 .