سيره عقلا عادت عقلى عقلا بر فعل يا ترك كارى سيره عقلا ، به معناى روش و شيوه مستمر عملى همه عقلاى عالم بر انجام يا ترك عملى است . توضيح : عقلاى عالم ، با اينكه در زمان‌ها و مكان‌هاى مختلف زندگى مىكنند و داراى دين ، مذهب و فرهنگ متفاوت مىباشند ، در مواردى بدون توافق قبلى ، عملى يكسان را به طور مستمر انجام مىدهند ؛ براى مثال ، همه آنها ظواهر كلام را حجت دانسته و به آن تمسك مىنمايند و يا همه عقلا در چيزهايى كه علم و تخصصى درباره آنها ندارند به خبره رجوع مىكنند ؛ چنان‌كه مريض به طبيب و جاهل به عالم رجوع مىكند . برخى سيره عقلايى را فراگيرتر از سلوك و رفتار خارجى دانسته و آن را شامل مرتكزات عقلايى نيز مىدانند ، هرچند برطبق آن مرتكزات ، در خارج هيچ‌گونه عملى صورت نگيرد . « 1 » سيره عقلايى انواعى دارد : 1 . گاهى سيره عقلايى موضوع حكم شرعى را تبيين مىنمايد ؛ 2 . گاهى سيره عقلايى ظهور الفاظ را منقح نموده و در كشف مراد متكلم ، چه شارع و چه غير آن ، دخالت مىنمايد ؛ 3 . گاهى سيره عقلايى سبب استنباط حكم شرعى مىگردد ، و آن در جايى است كه در مسئله ، نصى وجود نداشته باشد . نيز ر . ك : عرف . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص ( 198 - 197 ) . مهريزى ، مهدى ، كتابشناسى اصول فقه شيعه ، ص 30 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 127 . صدر ، محمد باقر ، المعالم الجديدة للاصول ، ص 168 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص ( 207 - 203 ) . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 327 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 413 . خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 2 ، ص 130 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 162 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 292 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 31 . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 194 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص ( 640 - 639 ) . سيره عقلايى ر . ك : سيره عقلا سيره عملى اهل مدينه عادت عملى اهل مدينه بر فعل يا ترك كارى سيره عملى اهل مدينه ، به معناى بناى عملى مستمر مردم مدينه در انجام و يا ترك كارى است . نكته : اهل سنت اين سيره را به‌طور مستقل حجت مىدانند ، اما شيعه آن را از باب سيره متشرعه در صورتى حجت مىداند كه كشف‌كننده ديدگاه و نظر معصوم عليه السّلام باشد . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 413 . سيره عملى متشرعه ر . ك : سيره متشرعه سيره عملى مسلمين ر . ك : سيره متشرعه سيره غير معاصر معصوم عليه السّلام عادت مستمر رايج بعد از زمان حضور معصوم عليه السّلام سيره غير معاصر معصوم عليه السّلام ، كه مقابل سيره معاصر معصوم مىباشد ، به سيره‌اى اطلاق مىشود كه بعد از زمان معصوم عليه السّلام به وجود آمده باشد ، مثل برخى عادت‌هايى كه امروزه در كشورهاى اسلامى كم‌وبيش رايج است و منشأ اسلامى و دينى ندارد و چه‌بسا خلاف دين مىباشد . چنين سيره‌اى به دليل آنكه نمىتوان رضايت و امضاى شارع را از آن به دست آورد ، حجيت ندارد . مرحوم « مظفر » در بيان فلسفه عدم حجيت اين‌گونه سيره‌ها مىگويد : فلسفه و ريشه بحث را بايد در چگونگى پيدايش عادت‌ها و تأثير آنها در ميان مردم جويا شد . توضيح : گاهى برخى از صاحبان نفوذ در جامعه همانند حاكمان ، سرمايه‌داران و ساير طبقات ممتاز عملى را به علتى همچون عادت‌هاى ملى و نژادى ، متابعت از هواهاى نفسانى ، تقليد از غير ، تفوق بر رقيبان ، اظهار بزرگى خود و اظهار عظمت دينشان ، انجام مىدهند ، سپس شخصيت‌هاى ديگرى در دوره‌هاى بعدى از آنان در اين اعمال تقليد مىكنند ، به‌گونه‌اى كه به تدريج ، آن عمل در ميان مردم رايج مىشود و كسى هم نيست تا آنان را از اين اعمال ناروا بازدارد و يا اگر هست ، بر اثر نادانى ، سهل‌انگارى ، ترس و غير آن اقدامى در مقابل اين اعمال انجام نمىدهد ، سپس مدت‌هاى طولانى مىگذرد و يك يا دو نسل مىآيند و مىروند و كم‌كم تاريخچه اين عادت به

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 234 .