است كه از سنت واقعى ( قول ، فعل و تقرير معصوم ) حكايت نموده و از نظر سند و يا دلالت ظنى مىباشد . بيشتر احاديث از نظر صدور آنها از معصوم عليه السّلام ظنى مىباشد ، زيرا اخبار متواتر و نيز اخبار همراه با قرينه قطعى كم است . احاديثى كه در مراد معصوم عليه السّلام ظهور دارد از مصاديق سنت ظنى الدلالة بوده و حجت مىباشد . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 23 . سنت عملى ر . ك : سنت فعلى سنت فعلى فعل صادر شده از معصوم عليه السّلام به قصد تشريع سنت فعلى ، به عملى گفته مىشود كه معصوم عليه السّلام آن را به قصد تشريع انجام داده باشد ، مانند وضو گرفتن ، نماز خواندن و حج به‌جا آوردن . از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نقل شده كه فرمود : « صلّوا كما رأيتمونى أصلّى ؛ نماز بخوانيد آن‌گونه كه من مىخوانم » ؛ يعنى بر شما واجب است كه از اعمال من پيروى كنيد . بنابراين ، اگر عملى از معصومى عليه السّلام صادر شود ، كمترين چيزى كه از آن فهميده مىشود اين است كه آن عمل جايز بوده و حرام نمىباشد ؛ همان گونه كه ترك عملى از سوى معصوم عليه السّلام بر اين دلالت دارد كه آن عمل واجب نيست ؛ براى مثال ، اگر معصوم هنگام ديدن هلال ، دو ركعت نماز به‌جا آورد ، اين عمل اگر بر وجوب يا استحباب آن عمل دلالت نداشته باشد ، دست‌كم بر مشروعيت و عدم حرمت آن عمل دلالت مىكند و يا اگر معصوم عليه السّلام در نماز قنوت را به‌جا نياورد ، اين ترك معصوم ، اگر بر حرمت آن عمل دلالت نداشته باشد ، دست‌كم بر عدم وجوب آن دلالت مىكند ، به دليل اينكه معصوم عليه السّلام هرگز مرتكب حرام نمىشود و ترك واجب نمىكند . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 35 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 216 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 120 - 119 ) . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 97 . سنت قطعى احاديث قطعى - از جهت سند و دلالت - حكايت‌كننده از سنت معصوم عليه السّلام سنت قطعى ، مقابل سنت ظنى و به معناى خبرها و احاديثى است كه از سنت واقعى ( قول ، فعل و تقرير معصوم ) حكايت نموده و از نظر سند و يا دلالت قطعى مىباشد ؛ يعنى هم از نظر دلالت بر مراد معصوم عليه السلام و هم از نظر صدور آن از معصوم عليه السّلام قطعى باشد . نيز ر . ك : سنت قطعى الدلاله ؛ سنت قطعى السند . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 23 / 3 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 35 . عبد البر ، محمد زكى ، تقنين اصول الفقه ، ص 39 . سنت قطعى الدلاله احاديث قطعى از جهت دلالت حكايت‌كننده از سنّت معصوم عليه السّلام سنت قطعى الدلاله ، به خبرى گفته مىشود كه غير معصوم عليه السّلام به وسيله آن ، گفتار يا فعل يا تقرير معصوم عليه السّلام ( سنت محكى ) را نقل كند و دلالت آن بر مراد معصوم عليه السّلام قطعى ( نص ) باشد . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 203 . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 23 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 232 . سنت قطعى السند احاديث قطعى از جهت سند حكايت‌كننده از سنّت معصوم عليه السّلام سنت قطعى السند ، خبرى است كه غير معصوم به وسيله آن ، گفتار يا فعل يا تقرير معصوم عليه السّلام ( سنت محكى ) را حكايت مىكند و سلسله سند آن به صورت قطعى به معصوم عليه السّلام منتهى مىشود ، مانند : احاديث متواتر . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 23 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 164 . سنت قولى سخنان صادر شده از معصوم عليه السّلام به قصد تشريع سنت قولى ، به سخنانى گفته مىشود كه معصومان عليهم السّلام در مناسبت‌هاى مختلف با اغراض و انگيزه‌هاى گوناگون بيان فرموده‌اند ، مثل آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرموده : « انما الاعمال بالنيات » يا : « لا ضرر و لا ضرار فى الاسلام » . در كتاب « الوجيز فى اصول الفقه » آمده است : « السّنة القولية : و هى الاحاديث التى قالها رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فى مختلف الاغراض و المناسبات ، مثل قوله : « انما الاعمال بالنيات » و قوله : « لا ضرر و لا ضرار » و . . . « 1 » نكته : از ديدگاه علماى شيعه ، سنت قولى ، علاوه بر گفتار رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله سخنان امامان معصوم عليهم السّلام را نيز شامل مىشود ، زيرا آنان نيز از سرچشمه وحى سخن مىگويند ، ولى از ديدگاه اهل تسنن فقط شامل گفتار پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله مىشود . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 63 . سنت متواتر ر . ك : خبر متواتر

--> ( 1 ) . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 35 .