جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 564 . خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 313 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص 427 و 463 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 427 . دوران بين تعيين و تخيير شرعى ترديد در مخيّر بودن بين چند چيز به حكم شرع ، و يا متعيّن بودن يكى از آنها دوران بين تعيين و تخيير شرعى ، مقابل دوران بين تعيين و تخيير عقلى مىباشد و در جايى است كه دوران بين تعيين و تخيير بوده و تخيير آن شرعى باشد ، مانند آنكه مكلف شك كند شارع مقدس انسانى را كه از عمد روزه خود را افطار كرده ، فقط به « عتق رقبه » يا به يكى از « عتق رقبه » و يا « اطعام فقير » مخير كرده است . در اينجا ، تخيير بين عتق رقبه و اطعام فقير تخيير شرعى است . اصولىها در اينكه در چنين جايى ، احتياط يا برائت و يا اصل ديگرى جارى مىشود ، اختلاف دارند ، كه اين اختلاف ناشى از پذيرش سه مبناى متفاوت است . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص 469 و ( 476 - 471 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 439 . دوران بين تعيين و تخيير عقلى ترديد در مخيّر بودن بين چند چيز به حكم عقل ، و يا متعيّن بودن يكى از آنها دوران بين تعيين و تخيير عقلى ، مقابل دوران بين تعيين و تخيير شرعى مىباشد و در جايى است كه دوران بين تعيين و تخيير بوده و تخيير آن عقلى باشد ؛ به بيان ديگر ، جايى است كه مكلف به تحقق وجوب علم دارد ، اما آن وجوب مردد است بين عنوان خاص كه نتيجه آن تعيين است و عنوان عام كه نتيجه آن تخيير است ، مانند آنكه مىداند اطعام واجب است ، اما نمىداند آيا وجوب اطعام به انسان تعلق گرفته تا خصوص انسان متعين باشد يا به حيوان تعلق گرفته تا مكلف مخير باشد بين اطعام هريك از افراد حيوان . ميان اصوليون اختلاف است كه آيا در دوران بين تعيين و تخيير عقلى احتياط جارى مىشود يا برائت ؛ عده‌اى آن را به دوران بين اقل و اكثر ملحق دانسته و به برائت حكم مىكنند و عده‌اى آن را به دوران بين متباينين ملحق نموده و قاعده اشتغال را جارى و در عمل احتياط مىنمايند . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 437 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص ( 464 - 458 ) . دوران بين تقييد اطلاق بدلى و تخصيص عام اصولى ر . ك : تعارض عام و اطلاق بدلى دوران بين تقييد اطلاق بدلى و شمولى ر . ك : تعارض اطلاق بدلى و شمولى دوران بين جزئيت و قاطعيت ترديد در جزء بودن يا قاطع هيئت اتصاليه بودن يك چيز دوران بين جزئيت و قاطعيت ، از اقسام شبهه مقرون به علم اجمالى بوده و در جايى است كه در جزئيت چيزى براى مأمور به و يا قاطعيت آن ترديد شود ، مانند گفتن استعاذه در نماز بعد از تكبيرة الاحرام و قبل از قرائت حمد ، كه ترديد وجود دارد آيا از اجزاى نماز است يا قاطع آن بوده و سبب به هم خوردن هيئت اتصاليه نماز مىگردد . مرحوم « آخوند » در اين باره مىگويد : اين مورد از قبيل دوران امر بين محذورين نيست تا مجراى اصل تخيير باشد ، بلكه از قبيل دوران امر بين متباينين بوده و مجراى اصل احتياط است ، زيرا در دوران بين محذورين ، امكان احتياط وجود ندارد ، ازاين‌رو ، اصالة التخيير جارى مىشود . اما در اينجا ، احتياط امكان دارد و مىتوان نماز را يك بار با استعاذه و بار ديگر بدون آن اقامه كرد . اما مرحوم « شيخ انصارى » اين مورد را از موارد دوران بين محذورين دانسته و حكم به تخيير مىكند . نكته : جزء و شرط ، وجودشان در مأمور به دخالت دارد ، اما مانع و قاطع ، عدمشان در مأمور به دخالت دارد . فرق مانع با قاطع اين است كه مانع با اصل ماهيت مأمور به سازگار نيست ، اما قاطع با هيئت اتصاليه‌اى كه در مأمور به معتبر است ، منافات دارد . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 423 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 209 . ذهنى تهرانى ، محمد جواد ، تحرير الفصول ، ج 5 ، 6 ، ص 720 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 129 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 260 . دوران بين جزئيت و مانعيت ترديد در جزء بودن يا مانع بودن چيزى نسبت به مكلّف به دوران بين جزئيت و مانعيت ، از اقسام شبهه مقرون به علم اجمالى بوده و در جايى است كه در جزئيت چيزى براى مأمور به و يا مانعيت آن ترديد شود ، مانند : ترديد در اينكه « تكبيرات افتتاحيه » تكبيرهاى شش‌گانه قبل از تكبيرة الاحرام از اجزاى نماز است يا مانع نماز مىباشد . مرحوم « آخوند » در اين باره مىگويد : اين مورد از قبيل دوران امر بين محذورين نيست تا مجراى اصل تخيير باشد ، بلكه از قبيل دوران امر بين متباينين و مجراى اصل احتياط مىباشد ، زيرا