معصوم عليه السّلام چند شرط لازم است : 1 . آن حضرت در مقام تشريع و بيان حكم خدا بوده باشد و فعل او از افعال طبيعى روزمره نباشد ؛ 2 . پيروى از آن حضرت در آن مورد جايز باشد و مورد نهى قرار نگرفته باشد ، زيرا بعضى از كارها فقط براى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله جايز بود ، مانند : ازدواج با بيش از چهار زن و داخل شدن به مكه بدون احرام ، و وجوب نماز شب . نكته اول : اين مسئله كه آيا هرگاه از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله يا امام معصوم عليه السّلام عملى سرزند كه از هر نوع قرينه‌اى خالى باشد ، علاوه بر جواز و مشروع بودن براى مسلمانان ، بر وجوب يا استحباب آن نيز دلالت دارد يا خير ، مورد اختلاف بوده و چهار ديدگاه در آن وجود دارد . نكته دوم : سنت فعلى از نظر شيعه همان فعل پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و معصوم عليه السّلام است ، اما از ديدگاه اهل سنت فقط شامل فعل پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است . عبد البر ، محمد زكى ، تقنين اصول الفقه ، ص 40 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 66 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 156 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 107 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 122 - 119 ) . حجيت سنت نبوى صحّت استناد به قول ، فعل و تقرير معصومين عليهم السّلام حجيت سنت نبوى ، به معناى معتبر بودن گفتار ، رفتار و تقرير پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله است كه در مقام عمل مورد تمسك و استناد مسلمانان و علما قرار مىگيرد و اين تمسك موجب معذّريت و منجّزيت است . درباره حجيت سنت نبوى ، نزد مسلمانان بحثى نيست و همه در اين مورد فى الجملة اتفاق‌نظر دارند . ادله‌اى كه براى حجيت سنت نبوى ارائه شده است عبارت است از : أ ) برخى آيات قرآن كريم ، از جمله آيه : ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا ؛ « 1 » ب ) احاديث متعددى كه در اين باره آمده است ، مانند روايتى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كه در حجة الوداع فرمود : « تركت فيكم امرين لن تضلوا بعدهما ابدا كتاب اللّه و سنة نبيه » ؛ ج ) ادله عقلى دلالت‌كننده بر عصمت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، و ممتنع بودن غفلت ، خطا و سهو از آن حضرت ؛ د ) اجماع مسلمانان بر درستى تمسك به سنّت نبوى . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 22 . عبد البر ، محمد زكى ، تقنين اصول الفقه ، ص 40 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 77 - 76 ) . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 30 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص ( 131 - 124 ) . حجيت سيره ر . ك : حجيت سيره عقلا ؛ حجيت سيره متشرعه . حجيت سيره صحابه صحّت استناد به سيره صحابه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حجيت سيره صحابه ، به معناى درستى تمسك به سيره صحابه براى استنباط احكام شرعى و لزوم عمل طبق آن است ، كه لازمه آن منجّزيت در صورت مطابقت با واقع و معذّريت در صورت مخالفت با واقع مىباشد . اصوليون امامى سيره صحابه را حجت نمىدانند ، اما اصوليون اهل سنت در اين مورد اختلاف داشته و پنج نظريه از آنها نقل شده است : 1 . برخى از آنان سيره صحابه را حجت مىدانند ؛ 2 . گروهى سيره صحابه را ، اگر مخالف قياس باشد ، حجت مىشمارند ؛ 3 . عده‌اى سيره ابو بكر و عمر را به دليل اين حديث منقول از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كه فرمود : « اقتدوا بالذين من بعدى » حجت دانسته‌اند ؛ 4 . جمعى از آنان قول خلفاى راشدين را در صورتى كه در چيزى اتفاق‌نظر داشته باشند ، حجت شمرده‌اند ؛ 5 . برخى ديگر همانند « غزالى » همه نظريات ذكر شده درباره حجيت سيره صحابه را باطل دانسته‌اند . نيز ر . ك : سيره صحابه . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 439 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص ( 84 - 80 ) . حجيت سيره عقلا صحّت استناد به سيره عقلا در استنباط حكم شرعى حجيت سيره عقلا ، به معناى صحت استناد و احتجاج به سيره عقلا در ميان عقلا است و چون شارع رئيس عقلا است ، نزد وى نيز چنين رويه‌اى پسنديده است . سيره عقلا اقسام متفاوتى دارد كه برخى از آن‌ها به‌طور مستقل و برخى به خاطر كشف از قول معصوم عليه السّلام حجت است . توضيح : سيره عقلايى سه‌گونه است : 1 . سيره‌اى كه موضوع حكم شرعى را منقح مىكند ؛ اين نوع از سيره عقلا به‌طور مستقل حجت است ؛ 2 . سيره‌اى كه ظهور دليل را منقح مىسازد ؛ شرط حجيت اين قسم از سيره ، معاصر بودن آن با زمان معصوم عليه السّلام است ؛ 3 . سيره‌اى كه از آن حكم شرعى فهميده مىشود ، كه

--> ( 1 ) . حشر ( 59 ) ، آيه 7 .