جعل احكام ايجاد حكم در عالم اعتبار توسط قانون‌گذار جعل احكام ، به معناى قرار دادن احكام بر موضوعات از راه قانون‌گذارى و تشريع است . جعل احكام از طريق انشاى حكم براى موضوع كه همان اعتبار و لحاظ شارع است ، صورت مىگيرد و به همين خاطر به حكم ، « مجعول » گفته مىشود . در كتاب « الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى » آمده است : « تشريع الحكم هو ما يصطلح عليه بالجعل ، و الحكم الفعلى هو ما يصطلح عليه بالمجعول » . « 1 » بنابراين ، جعل احكام ، به معناى ايجاد حكمى براى موضوعى ، در عالم اعتبار از جانب جاعل ( قانون‌گذار ) است . براى مثال ، شارع طبيعت نماز را در نظر مىگيرد و با توجه به مصالح واقعى كه برآن مترتب است حكم وجوب را برآن بار نموده و مىگويد : « الصلاة واجبة » . نكته : جعل حكم از جهات مختلف ، يا به صورت قضيه حقيقى يا خارجى و يا به صورت حكم تكليفى يا وضعى و يا به صورت حكم واقعى يا ظاهرى است . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 120 . همان ، ج 2 ، ص 29 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص ( 317 - 316 ) . جعل استقلالى ايجاد اعتبارى يا تكوينى يك چيز بدون لحاظ چيز ديگر جعل استقلالى ، مقابل جعل تبعى مىباشد . در اين جعل ، جاعل حكمى را به‌طور مستقل جعل مىنمايد ، مانند : احكام تكليفى كه داراى جعل مستقل مىباشد ؛ يعنى شارع مقدس آنها را به طور مستقل جعل نموده است ، نه به تبع حكم ديگر . در اين گونه موارد ، جاعل ، موضوع را به‌طور مستقل لحاظ نموده و حكم را بر نفس همان موضوع جعل مىنمايد . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص ( 317 - 316 ) . جعل اعتبارى ر . ك : جعل تشريعى جعل الفاظ ر . ك : وضع الفاظ جعل بسيط ايجاد تكوينى يا اعتبارى يك شىء جعل بسيط ، مقابل جعل مركب و به معناى ايجاد چيزى بدون لحاظ امور ديگر مىباشد ( مانند ايجاد زيد ) به‌گونه‌اى كه معناى كان تامه را افاده مىنمايد . در كتاب المحصول فى علم الاصول آمده است : « الجعل اما جعل بسيط بمعنى ايجاد الشىء تكوينا و اما جعل مركب و هو جعل شىء شيئا كجعل الجسم ابيض . . . فان جعل البسيط اما حقيقى كجعل الوجود و اما عرضى كجعل الماهية » . « 1 * » فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 46 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 12 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 2 ، ص 184 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 34 . جعل تأليفى ر . ك : جعل مركب جعل تبعى ايجاد اعتبارى يا تكوينى يك شىء به تبع شىء ديگر جعل تبعى ، مقابل جعل استقلالى و به معناى جعل حكم از سوى شارع يا قانون‌گذار به تبع حكمى ديگر مىباشد ، مانند : احكام وضعىاى كه به تبع احكام تكليفى جعل مىشود ؛ يعنى بايد يك حكم تكليفى موجود باشد تا بتوان از آن يك حكم وضعى انتزاع و جعل نمود ، مانند : شرطيت طهارت براى نماز كه از انشاى وجوب نماز با طهارت ، منتزع مىشود . و يا مانند : مانعيت نجاست كه از نهى از نماز در لباس نجس انتزاع مىشود . نكته : در مورد احكام وضعى ، دو مبناى مشهور وجود دارد : 1 . مبناى شيخ انصارى : احكام وضعى ، به تبع احكام تكليفى جعل شده است ، كه طبق اين مبنا ، تمام احكام وضعى ، داراى جعل تبعى است ؛ 2 . مبناى « آخوند خراسانى » : بعضى از احكام وضعى مانند جزئيت داراى جعل تبعى و بعضى مانند زوجيت داراى جعل مستقل از جعل احكام تكليفى مىباشد . « 1 - » مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص ( 364 - 363 ) . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 123 . قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 82 . نراقى ، محمد بن احمد ، عوائد الايام ، ج 5 ، ص ( 317 - 316 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 12 .

--> ( 1 ) . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 1 ، ص 189 . ( 1 * ) . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 19 . ( 1 - ) . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 601 .