جعل تشريعى اعتبار و وضع حكم از طرف شارع جعل تشريعى آن است كه شارع حكمى را چه حكم تكليفى و چه وضعى براى موضوعى جعل و اعتبار مىنمايد ، مانند : تشريع وجوب براى نماز و تشريع بطلان براى بيع ربوى . فاضل تونى ، عبد اللّه بن محمد ، الوافية فى اصول الفقه ، ص 106 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 48 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 4 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 21 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص ( 15 - 12 ) . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 87 . جعل تكوينى آفرينش يك شىء در عالم واقع جعل تكوينى ، مقابل جعل اعتبارى و به معناى ايجاد حقيقى شىء در خارج مىباشد ، مانند : آفرينش موجودات . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 48 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 34 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 317 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 12 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 87 . جعل تنزيلى ر . ك : جعل تشريعى جعل حقيقى ايجاد يا اعتبار يك شىء به صورت حقيقى جعل حقيقى كه مقابل جعل مجازى مىباشد ، جعلى است كه اولا و بالذات به شىء نسبت داده مىشود ، مانند : جعل حجيت براى امارات . در جعل حقيقى ، ملاك جعل كه نياز و حاجت مىباشد وجود دارد ؛ براى مثال ، در جعل ابيض ( سفيد ) براى جسم ، چون جسم ، سفيدى نداشته و به آن نياز دارد ، ملاك جعل موجود است . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 19 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 89 - 88 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 48 - 47 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 297 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 18 . جعل شرعى ر . ك : جعل تشريعى جعل عرضى ر . ك : جعل مجازى جعل مجازى ايجاد يا اعتبار يك شىء از طريق جعل ملزوم آن جعل مجازى كه مقابل جعل حقيقى مىباشد ، جعلى است كه به تبع جعل ديگر پديد مىآيد و خود نياز به جعل مستقل ندارد . در حقيقت ، در جعل مجازى ، ملاك جعل كه حاجت و نياز مىباشد وجود ندارد ، مانند : جعل زوجيت براى عدد چهار كه صرف تصور عدد چهار ، زوجيت آن را مىرساند ، و يا مانند : جعل ماهيت كه به تبع جعل وجود ( بنا بر اصالت وجود ) موجود مىشود . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 19 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 46 . جعل مركب قرار دادن چيزى براى چيزى ديگر جعل مركب ، مقابل جعل بسيط و به معناى قرار دادن چيزى براى چيز ديگر جعل شىء لشيء مىباشد ، به‌گونه‌اى كه معناى « كان ناقصه » را افاده نمايد ، مانند : جعل وجوب براى نماز از سوى شارع . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 19 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 46 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 17 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص 34 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 28 . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 10 . جعل مؤلف ر . ك : جعل مركب جمع ر . ك : لفظ جمع جمع اعتباطى ر . ك : جمع تبرعى جمع بين اخبار رفع تنافى ميان مدلول دو يا چند حديث متعارض جمع بين اخبار ، از اقسام جمع بين ادله و به معناى رفع تنافى ميان دو يا چند خبر به ظاهر متعارض در حكمى از احكام شرعى است ، مانند آنچه كه از امام رضا عليه السّلام درباره دو خبر متعارض آمده است : « عن عبد السلام الهروى قال : قلت للرضا عليه السّلام : يا ابن رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله قد روى عن آبائك فيمن جامع فى شهر رمضان او افطر فيه ثلاث كفارات و روى عنهم عليه السّلام ايضا : كفارة واحدة فبأىّ الحديثين نأخذ ؟ قال : بهما جميعا ، فمتى جامع حراما او افطر على حرام فى شهر رمضان فعليه ثلاث كفارات . . . الى ان قال : و ان كان نكح حلالا او افطر على حلال ، فعليه كفارة واحدة » . « 1 »

--> ( 1 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 7 ، ص 35 .