تقليد مفضول ر . ك : تقليد اعلم ؛ تقليد غير اعلم . تقليد ميت تقليد از مجتهد از دنيا رفته تقليد ميت ، مقابل تقليد حى بوده و عبارت است از تقليد از مجتهدى كه از دنيا رفته است . ميان علماى اسلام درباره جواز و عدم جواز تقليد از مجتهد ميت اختلاف است : 1 . مشهور اصولىها و فقهاى شيعه ، به عدم جواز تقليد از ميت معتقد هستند ؛ 2 . مشهور اصولىها و فقهاى اهل سنت ، اخبارىها و برخى از اصوليون شيعه به جواز تقليد از ميت معتقد هستند ؛ 3 . برخى ديگر ، در مسئله تفصيل داده و تقليد ابتدايى را غير جايز و تقليد استمرارى را جايز دانسته‌اند . نكته : مهم‌ترين دليل درباره عدم جواز تقليد از ميت اين است كه اين مسئله مورد ترديد بوده و اصل ، عدم جواز تقليد از ميت است . و مهم‌ترين دليل قول سوم ، استصحاب جواز است ، ؛ به اين بيان كه وقتى مجتهد زنده بود ، تقليد از او جايز بود ، اكنون كه مرده و جواز تقليد از او مورد ترديد قرار گرفته ، حكم جواز تقليد ، استصحاب مىشود . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 545 - 544 ) . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 419 . اصفهانى ، محمد حسين ، بحوث فى الاصول ، ج 3 ، ص 20 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 248 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 324 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص 448 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 2 ، ص 256 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، مجموعه رسائل فقهى و اصولى ، ص 58 و 96 . بروجردى ، محمد ، مبانى حقوق اسلامى ( مختلف الاصول ) ، ص 204 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 682 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص ( 445 - 442 ) . قديرى ، محمد حسن ، البحث فى رسالات عشر ، ص 426 . قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 165 . خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 2 ، ص ( 159 - 150 ) . تقيه كتمان حق يا ترك عمل به احكام شرعى واقعى به دليل ترس از مخالفان تقيه اصطلاحى فقهى است . كلمه « تقيه » از « اتّقى يتّقى » گرفته شده و به معناى پرهيز كردن و پرهيزكارى است . در اصطلاح ، براى تقيه تعريف‌هاى متعددى بيان شده كه برخى از آنها عبارت است از : 1 . تعريف « شيخ مفيد » : « التقية كتمان الحق و ستر الاعتقاد فيه و مكاتمة المخالفين و ترك مظاهرتهم بما يعقب ضررا فى الدين و الدنيا » . 2 . تعريف « شيخ انصارى » : « المراد ( منها ) هنا التحفظ عن ضرر الغير بموافقته فى قول او فعل مخالف للحقّ » . 3 . تعريف « شهرستانى » : « التقية اخفاء امر دينى لخوف الضرر من اظهاره » . « 1 » بنا بر آنچه گذشت ، تقيه به معناى ترك عمل به برخى از احكام شرع به‌طور موقت يا كتمان برخى از فتاوى يا باورهاى دينى در شرايط خاص ، مانند ترس از حاكمان ظالم و يا مدارا نمودن با ديگر فرقه‌هاى اسلامى و يا افكار عمومى ، مىباشد ، به شرط اينكه براى آن غرض عقلايى حفظ مصالح مهم دينى و دنيوى وجود داشته باشد و يا حفظ جان ، مال و آبروى مسلمانان به آن وابسته باشد . نكته اول : تقيه به حسب حكم تكليفى ، به واجب ، حرام ، مستحب ، مكروه و مباح تقسيم مىشود . نكته دوم : براى جواز تقيه ، به آيات ، روايات متواتر ، اجماع و عقل استدلال شده است . در كتاب « القواعد الفقهية » آمده است : « . . . و يدل عليه مضافا الى الاجماع آيات من الذكر الحكيم ، و اخبار متواترة جدا و دليل العقل و قضاء الوجدان السليم » . « 2 » نكته سوم : تقيه ، به شيعه اماميه اختصاص ندارد ، بلكه همه طوايف و عقلاى عالم در زمان‌هاى مختلف ( حتى قبل از اسلام ) هنگام گرفتارى ، به آن عمل نموده‌اند ، مانند : تقيه مؤمن آل فرعون و اصحاب كهف . همان ، ج 1 ، ص 388 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 579 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 226 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 34 . تقيه در عمل عمل نكردن مطابق احكام و يا عقايد مذهب حق به سبب ترس از مخالفان تقيه در عمل ، مقابل تقيه در فتوا و به معناى عمل نكردن مطابق احكام و يا عقايد مذهب حق ، به سبب ترس از ضرر و آسيب رسيدن به دين ، نفس ، مال و آبرو از سوى حاكمان يا مخالفان متعصب است . بيشتر روايات تقيه ، به اين نوع تقيه نظر دارد ، مثل : عمل مؤمن آل فرعون و اصحاب كهف در پنهان كردن

--> ( 1 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، القواعد الفقهية ، ج 1 ، ص 387 . ( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 389 .