نكته دوم : معتقدان به تركب مشتق ، در تعداد اجزاى آن ، اختلاف دارند : عده‌اى آن را مركب از دو جزء « ذات » و « مبدأ » ، و برخى ديگر آن را مركب از سه جزء « ذات » ، « مبدأ » و « نسبت » مىدانند . در اين باره نظرات ديگرى نيز وجود دارد . « 1 » نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 116 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 264 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 329 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 74 . تركب وجوب مركب بودن مفهوم وجوب از دو يا چند جزء تركب وجوب ، مقابل بساطت وجوب بوده و هر دو از نظريه‌هايى مىباشد كه پيرامون تحليل ماهيت و حقيقت وجوب مطرح شده است . توضيح : در مورد ماهيت احكام تكليفى ( وجوب ، حرمت ، استحباب ، كراهت و اباحه ) ميان علماى اصول اختلاف وجود دارد ؛ متاخرين معتقدند احكام تكليفى داراى ماهيتى بسيط مىباشد ، اما قدما بر اين باورند كه اين احكام ، حقيقتى مركب از جنس و فصل دارد ؛ به اين بيان كه : جنس تمامى احكام تكليفى ( غير از حرمت ) اذن در انجام فعل ( جواز فعل ) است ، ولى فصل وجوب ، « منع از ترك » و فصل استحباب ، « اذن در فعل همراه با رجحان آن » و فصل كراهت ، « اذن در فعل همراه با رجحان ترك آن » و فصل اباحه ، كه همان جواز به معناى اخص است ، « اذن در فعل همراه با تساوى انجام فعل و ترك آن » يا « عدم رجحان نسبت به انجام فعل و ترك آن » است . « 1 * » نكته : مشهور اصولىها وجوب را مركب از دو جزء مىدانند : 1 . اذن در فعل ؛ 2 . منع از ترك . اما برخى نيز مثل مرحوم « صاحب معالم » آن را مركب از سه جزء دانسته‌اند : 1 . اذن در فعل ؛ 2 . رجحان در فعل ؛ 3 . منع از ترك . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 186 . شيرازى ، محمد ، الاصول ، ج 2 ، ص 29 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 136 و 302 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص ( 89 - 86 ) . تركيب اتحادى تركيب از بين برنده وجود استقلالى اجزا تركيب اتحادى ، مقابل تركيب انضمامى است و به تركيبى گفته مىشود كه اجزاى آن ، به‌طور جداگانه وجود مستقلى ندارند ؛ به بيان ديگر ، تركيب اتحادى ، ميان دو يا چند امرى است كه در تقرر وجودى ، متحد باشند ؛ يعنى همه به يك وجود ، موجود باشند ، مانند : نوع ، كه مركب از جنس و فصل است . و مانند تركيب ميان ذات و مبدأ اشتقاق در عناوين اشتقاقى ، مثل : تركيب ميان ذات و مبدأ علم در « عالم » . نكته : عده‌اى از اصوليون اعتقاد دارند تركيب در باب اجتماع امر و نهى ، تركيب انضمامى است ، ولى تركيب در باب تعارض ، اتحادى است و اين دو از اين نظر باهم تفاوت دارند . بعضى از اصولىها گفته‌اند اگر تركيب در باب اجتماع امر و نهى ، اتحادى باشد ، نتيجه آن ، امتناع ، و اگر انضمامى باشد ، نتيجه آن جواز اجتماع مىباشد . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 238 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص ( 408 - 406 ) . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص 224 . خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 118 . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 384 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 2 ، ص 54 . تركيب انضمامى تركيب اجزا با حفظ وجود استقلالى آنها تركيب انضمامى ، مقابل تركيب اتحادى مىباشد و آن نوعى از تركيب است كه هريك از اجزاى آن از لحاظ وجود ، مستقل بوده و اتحاد آنها از نوع اتحاد انضمامى مىباشد ، مانند : تركيب خانه كه از انضمام و كنار هم قرار گرفتن خشت ، ماسه و . . . به وجود آمده و از نوع تركيب انضمامى صناعى است . نيز ر . ك : تركيب اتحادى . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 238 . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 384 . خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 2 ، ص 118 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 2 ، ص 55 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 538 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 2 ، ص 224 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص ( 408 - 406 ) . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص 165 . تركيب مشتق ر . ك : تركب مشتق

--> ( 1 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 188 . ( 1 * ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص ( 295 - 294 ) .