تزئينات ر . ك : مصالح تحسينى تزاحم تنافى دو حكم به سبب عدم امكان جمع بين آن دو در مقام امتثال تزاحم ، در اصطلاح عبارت است از تنافى دو حكم داراى ملاك در مقام امتثال ، به سبب آنكه مكلف ، به انجام هر دو در يك زمان قادر نمىباشد . در كتاب « بحوث فى علم الاصول » آمده است : « التزاحم ، هو التنافى بين الحكمين بسبب عدم قدرة المكلف على الجمع بينهما فى عالم الامتثال » . « 1 » براى مثال ، در جايى كه دو نفر در حال غرق شدن مىباشند ، شخص حاضر در محل ، به نجات هر دو مكلف است ، اما اگر قدرت نجات هر دو را باهم نداشته باشد ، در اينجا ميان دو حكم وجوب نجات غريق ، تزاحم به‌وجود مىآيد . در مورد تزاحم ، اصوليون اعتقاد دارند عقل به انجام تكليف مهم‌تر ( اهم ) ، و در صورت تساوى ، به تخيير حكم مىكند . نكته : ميان تزاحم و تعارض چنين فرق گذاشته شده است : 1 . در باب تعارض ، مدلول دو حكم در مقام ثبوت ، باهم تعاند و تنافى دارند ؛ يعنى در مقام جعل و تشريع ، قابل اجتماع نمىباشند ، چون مستلزم تناقض و اجتماع اراده و كراهت در نفس آمر نسبت به متعلق واحد است . اما در باب تزاحم ، تعاند در مقام اثبات ، فعليت و امتثال است ، مانند : تزاحم وجوب نجات دو غريق در يك زمان . 2 . مقدم كردن يكى از دو حكم متعارض بر ديگرى ، به رفع حكم از موضوع برگشت مىكند ، اما در باب تزاحم برگشت آن رفع حكم به سبب رفع موضوع است . 3 . مرجحات در باب تعارض به مقدار دلالت و قوت سند يكى از متعارضين بر ديگرى بستگى دارد ، اما در باب تزاحم ربطى به دلالت و سند حكم ندارد ، بلكه ممكن است يكى از اين دو ، بر ديگرى كه دلالت و سندش قوىتر است مقدم گردد . فرق‌هاى ديگرى نيز بيان شده كه به منظور رعايت اختصار ، از بيان آنها خوددارى مىشود . نيز ر . ك : تزاحم امتثالى ؛ تزاحم حفظى ؛ 3 ، چ تزاحم ملاكى . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 455 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 300 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 194 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص ( 23 - 21 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص ( 520 - 519 ) . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص ( 320 - 317 ) . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 4 ، ص 704 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 502 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 270 . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 336 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 101 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 3 ، ص 354 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 408 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 299 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 428 . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 236 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 108 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص ( 522 - 518 ) و ( 578 - 575 ) . تزاحم آمرى ر . ك : تزاحم ملاكى تزاحم احكام ر . ك : تزاحم تزاحم استصحاب و استصحاب تنافى ميان مفاد دو استصحاب در مقام امتثال تزاحم استصحاب و استصحاب ، عبارت است از تنافى ميان دو استصحاب در مقام امتثال ؛ براى مثال ، در جايى كه احتمال زنده بودن غريق وجود دارد ، و مقتضاى استصحاب حيات هر دو نفر ، وجوب نجات آنها است ، درحالىكه شخص مكلف به نجات هر دو در يك زمان قادر نيست . نكته : در باب تزاحم ، در صورت اختلاف ملاك در حكم ، هركدام كه ملاك آن قوىتر باشد ، أخذ مىشود ، مثل اينكه يكى از دو غريق عالم يا صالح و پرهيزگار باشد ، كه در اين صورت ، او مقدم مىشود ، ولى اگر هر دو مساوى بودند مكلف ، براى نجات هريك از آنها مخير است . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 480 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 246 . تزاحم استصحابين ر . ك : تزاحم استصحاب و استصحاب تزاحم امتثالى تنافى ميان دو يا چند حكم فعلى در مقام امتثال تزاحم امتثالى ، مقابل تزاحم ملاكى و تزاحم حفظى ، و به معناى تنافى ميان دو يا چند حكم فعلى در مقام امتثال است ؛ يعنى علت تنافى و تزاحم ، عجز و ناتوانى مكلف از انجام متعلق آن احكام در يك زمان است ؛ پس تزاحم امتثالى در جايى است

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 26 .