« صلّوا كما رأيتمونى أصلّى » آن‌گونه كه من نماز مىگزارم شما نيز نماز بگزاريد » . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 140 . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 105 و 109 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 340 . علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 154 . علم الهدى ، على بن حسين ، الذريعة الى اصول الشريعة ، ج 1 ، ص 329 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 225 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 19 . فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 3 ، ص 74 و 149 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 157 . بيان اجمالى خطاب ناظر به تكليف سابق ، به منظور توضيح اجمالى آن سخن درباره تكليف ، كه از سوى شارع به صورت اجمال و قبل از فرارسيدن زمان عمل به آن ، گفته مىشود ، بيان اجمالى نام دارد ، مثل اينكه شارع در وقت خطاب بگويد : فلان عام تخصيص خورد ، ولى مخصص را بيان نكند ، يا بگويد : اين مطلق قيد خورد ، اما قيد آن را بيان نكند و يا بگويد : فلان حكم نسخ خواهد شد ، اما ناسخ را بيان نكند . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 24 . اسنوى ، عبد الرحيم بن حسن ، التمهيد فى تخريج الفروع على الاصول ، ص 429 . فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 3 ، ص 188 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 158 . بيان تغيير ر . ك : استثنا بيان تفصيلى رافع ابهام يا اجمال يك شىء به‌طور تفصيلى بيان تفصيلى ، مقابل بيان اجمالى و به معناى بيانى روشن درباره تكليف است كه از سوى شارع قبل از وقت عمل به آن آورده مىشود ، به‌گونه‌اى كه تمامى جزئيات و خصوصيات تكليف را بيان نموده و هيچ‌گونه اجمالى ندارد . براى مثال ، خداوند در سوره بقره ، خطاب به بنى اسرائيل مىفرمايد : « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً ؛ خداوند شما را امر مىكند كه گاوى را ذبح كنيد » ، سپس در ذيل آن با عبارت : « . . . صَفْراءُ فاقِعٌ لَوْنُها . . . ؛ گاو زرد پررنگ و يكدست » « 1 » اجمال آن را با بيان تفصيلى و ذكر همه خصوصيات بر طرف مىسازد . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 158 . فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 3 ، ص 188 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 24 . بيان فعلى فعل رافع ابهام يا اجمال يك شىء بيان فعلى يا مبيّن فعلى ، به عمل فاعلى گفته مىشود كه بيان‌كننده مجملى مىباشد ، مانند آنكه به مجرد نزول آيه وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ « 1 * » پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به عملى كه دربردارنده قيام ، قعود ، ركوع و سجود بود ، مبادرت ورزيد ؛ اين عمل نزد حاضران در مجلس نزول وحى كه به اقامه نماز آشنايى نداشتند مبيّن فعلى براى آيه بود ؛ همان گونه كه حج رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مبين فعلى براى آيه : وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا « 2 » بود . در كتاب « معالم الدين » آمده است : « و الفعل من الرسول صلّى اللّه عليه و آله كصلاته فانها بيان لقوله تعالى : « وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ » * و كحجه فانه بيان لقوله تعالى : وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ . « 3 » بيان فعلى از سه راه شناخته مىشود : 1 . دانسته شود كه قصد فاعل بيان مجمل است ؛ 2 . خود فاعل تصريح كند كه فعل او براى بيان مجمل است ؛ براى مثال ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « صلّوا كما رأيتمونى أصلّى » ، يا درباره مناسك حج فرمود : « خذوا عنّى مناسككم » ؛ 3 . به دليل عقلى فهميده شود كه فعل فاعل براى بيان مجمل است ، مثل اينكه در وقت حاجت ، مجملى بيان شود و سپس فاعل ، فعلى را كه براى بيان بودن صلاحيت دارد ، انجام دهد و فعل ديگرى در آن زمان انجام نشود ؛ در اين صورت ، عقل حكم مىكند آن فعل ، بيان براى مجمل است ، زيرا در غير اين صورت ، تأخير بيان از وقت حاجت لازم مىآيد . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 109 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 340 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 140 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 328 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 4 ، ص 120 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 226 . بيان قولى قول رافع ابهام يا اجمال يك شىء هر گفتارى كه توضيح‌دهنده كلام مجمل باشد ، بيان قولى يا مبيّن قولى ناميده مىشود ، كه هم شامل سخن خداى متعال

--> ( 1 ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 67 . ( 1 * ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 110 . ( 2 ) . آل عمران ( 3 ) ، آيه 97 . ( 3 ) . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 157 .