مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 149 . خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 316 . اماره نافى تكليف اماره دلالت‌كننده بر نفى حكم تكليفى اماره نافى تكليف ، مقابل اماره مثبت تكليف بوده و عبارت است از اماره‌اى كه مؤداى آن ، نفى حكم تكليفى از موضوعى خاص مىباشد ، مانند : حديث رفع كه تكليف را از كسانى كه علم به حكم ندارند ، يا مكره و مضطرند ، برمىدارد . نتيجه اجراى اماره نافى تكليف ، اباحه به معناى اعم مىباشد ؛ بر خلاف اباحه به معناى اخص كه حكم تكليفى است . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 53 . اماره نقلى ر . ك : اماره شرعى امتثال انجام عمل طبق تكليف شرعى امتثال ، در لغت به معناى فرمان‌بردارى و اطاعت امر مولا و در اصطلاح اصولىها ، به معناى موافقت با تكليف و حركت ( اقدام عملى ) به سوى انجام آن و مطابقت عمل انجام شده با واقع است ، چه تكليف ، بعثى ( تكليف به انجام فعل ) باشد و چه زجرى ( تكليف به ترك فعل ) و چه بعث و زجر اكيد ( واجب و حرام ) باشد و چه غير اكيد ( مستحب و مكروه ) . خلاصه اينكه : امتثال ، موافقت كردن با تكليف ، در عمل و انجام متعلق آن در خارج بر وفق دستور مولا است ؛ به خلاف انقياد ، كه موافقت اعتقادى است . نكته : هرچند به نظر مىرسد امتثال و اطاعت به يك معنا است ، اما مىتوان بين آن دو فرق گذاشت ؛ به اين بيان كه « امتثال » يعنى تحقق فرمان مولا در خارج و جرى ( اقدام ) عملى برطبق آن ، چه نيت مكلف به انجام آن باشد و چه نباشد . اما « اطاعت » به معناى موافقت با امر مولا در نيت ( اعتقاد ) و در عمل مىباشد . ضمن اينكه « انقياد » به معناى اطاعت اعتقادى ، بدون موافقت عملى ، و « تجرى » به معناى معصيت اعتقادى و امتثال عملى در خارج است . بنابراين ، امتثال دربرگيرنده اطاعت و تجرى مىباشد . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 72 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 24 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 14 ، ص 179 . صدر ، محمد باقر ، جواهر الاصول ، ص 174 . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 112 . سبحانى ، تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 100 . امتثال اجمالى قطع به امتثال از طريق عمل به همه احتمالات متعلق تكليف امتثال اجمالى ، مقابل امتثال تفصيلى است و به امتثالى گفته مىشود كه متعلق تكليف براى مكلف ، به اجمال ، معلوم يا مظنون مىباشد ؛ به اين معنا كه مكلف ، به‌طور معين نمىداند « مكلف به » كدام است و در اين‌باره دو يا چند احتمال مىدهد ، و براى اينكه علم اجمالى پيدا كند كه با دستور مولا موافقت كرده ، همه محتملات را انجام مىدهد . چنين امتثالى در حقيقت ، همان انجام « مكلف به » از راه احتياط است . بنابراين ، در امتثال اجمالى هرچند متعلق تكليف به‌طور مشخص ( بعينه ) براى مكلف روشن نيست ، اما با انجام همه محتملات ، علم پيدا مىكند كه « مكلف به » واقعى را انجام داده است ؛ براى مثال ، شخصى هنگام نماز ، در جهت قبله شك مىكند و سپس از راه احتياط خواندن نماز به چهار طرف قطع پيدا مىكند كه « مكلف به » واقعى را انجام داده است ؛ به عمل اين شخص « امتثال اجمالى » مىگويند . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 106 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 180 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 184 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 125 و 155 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 100 . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 176 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 66 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 316 . امتثال احتمالى احتمال امتثال از طريق عمل به بعضى احتمالات در متعلق تكليف امتثال احتمالى ، امتثالى است كه متعلق تكليف براى مكلف ، مشكوك به شك بدوى يا معلوم اجمالى مىباشد ؛ يعنى نسبت به متعلق تكليف چند احتمال داده مىشود ، ولى مكلف در مقام امتثال ، احتياط نمىكند و فقط بعضى از آنها را انجام داده و برخى را رها مىكند ، به‌گونه‌اى كه احتمال مىدهد « مكلف به » واقعى را انجام داده است ، ولى علم به انجام آن پيدا نمىكند . امتثال احتمالى در شبهات بدوى و يا شبهات مقرون به علم اجمالى ، در مواردى اتفاق مىافتد كه مكلف نتواند محتملات را انجام دهد ؛ مانند اينكه مكلف احتمال مىدهد يكى از چهار طرف قبله است اما به دليل تنگى وقت فقط مىتواند به دو طرف نماز بخواند ؛ در اينجا ، وى احتمال مىدهد كه تكليف