اصل را اصل عملى شرعى مىگويند . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 59 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 11 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 7 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 303 . خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 1 ، ص 252 . اصل عملى عام اصل جارى در تمام ابواب فقهى اصل عملى عام ، مقابل اصل عملى خاص بوده و به اصلى گفته مىشود كه در تمام ابواب فقه ، يعنى از كتاب طهارت تا ديات ، جريان دارد . برخى از اين اصول ، فقط عقلى است ، مثل : « اصالة التخيير » و برخى فقط شرعى است ، مثل : اصل استصحاب البته قدما آن را اماره عقلى مىدانند و بعضى ، هم شرعى و هم عقلى است ، مثل : « اصالة البراءة » و « اصالة الاحتياط » . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 4 ، ص ( 10 - 9 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 241 - 240 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 384 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 438 . اصل عملى عقلايى اصل عملى مورد اعتماد عقلا اصل عملى عقلايى ، اصلى است كه عقلاى عالم به آن اعتماد كرده و آن را اعتبار نموده‌اند و شارع نيز آن را امضا نموده است ، مثل : اصل برائت عقلايى كه بعضى از اصوليون به آن اعتقاد دارند ؛ بر خلاف مشهور ، كه برائت را به شرعى و عقلى تقسيم نموده و به نوع سومى از برائت ، به نام برائت عقلايى ، اعتقاد ندارند . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 372 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 227 . اصل عملى عقلى اصل عملى مستند به عقل اصل عملى عقلى ، اصلى است كه مجتهد بعد از جست‌وجوى كامل و نااميد شدن از دست‌يابى به دليل شرعى ، براى رهايى از شك در مرحله امتثال ، از راه حكم عقل به آن مىرسد ، مثل : اصل تخيير ، اصل احتياط عقلى و برائت عقلى . به بيان ديگر ، در جايى كه دليل حجيت اصل عملى ، عقل باشد ، آن اصل را اصل عملى عقلى مىگويند . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 7 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 248 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 59 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 11 . خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 1 ، ص 252 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 303 . اصل عملى غير تنزيلى ر . ك : اصل غير تنزيلى اصل عموم ر . ك : اصالت عموم اصل غير احرازى ر . ك : اصل غير محرز اصل غير تنزيلى ر . ك : اصل غير محرز . اصل غير مثبت اصل عملى داراى اثر شرعى بىواسطه اصل غير مثبت ، كه مقابل اصل مثبت مىباشد ، اصلى از اصول عملى است كه اثر شرعى به‌طور مستقيم بر مؤداى آن مترتب مىگردد و به وساطت امر عادى و يا عقلى نيازى نيست ، مانند اينكه مكلف قبلا طهارت داشته و سپس در آن شك مىنمايد ، و از طريق اجراى استصحاب ، حكم به طهارت سابق مىنمايد ؛ در اينجا اثر شرعى مستقيم مستصحب ( طهارت سابق ) ، صحت نمازى است كه با اين طهارت اقامه شده است . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 59 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 659 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 472 . اصل غير محرز اصل مبيّن وظيفه عملى ، بدون تنزيل شك و احتمال به منزله يقين اصل غير محرز ، مقابل اصل محرز بوده و به اصلى گفته مىشود كه يا صرفا وظيفه عملى مكلف را بيان مىكند و هيچ توجهى به عالم واقع ندارد ، مثل : اصل برائت و تخيير ، و يا اينكه اگر نظر به واقع دارد ، مؤداى اصل را به منزله جانشين واقع قرار مىدهد . ميرزاى نايينى » اين اصل را مقابل اصل محرز و اصل عملى محض دانسته و آن را « اصل تنزيلى » خوانده است . نكته : فرق ميان اصل تنزيلى و اصل محرز آن است كه : در اصل تنزيلى ، جعل وظيفه عملى به لسان تنزيل مؤداى اصل ( مشكوك ) به جاى واقع مىباشد ، اما در اصل محرز ، جعل وظيفه عملى به لسان تنزيل احتمال ، به جاى يقين ، مىباشد . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 1 ، ص 78 .