مركز اطلاعات و مدارك اسلامى

190

فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )

زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 916 . شهيد ثانى ، زين الدين بن على ، تمهيد القواعد ، ص 161 . استقراى ناقص استدلال بر حكم كلّى از طريق بررسى بخشى از افراد جزئى استقراى ناقص ، استقرايى است كه همه جزئيات آن بررسى و ارزيابى نمىشود ، بلكه تنها تعدادى از آنها ملاحظه مىگردد و پس از اطلاع از اينكه همگى در يك صفت اشتراك دارند ، آن صفت به همه جزئيات تعميم داده مىشود . بديهى است ، اين نوع استقرا ، يقين‌آور نيست و تنها موجب « ظن غالب » مىشود . وقتى « استقرا » به صورت مطلق استعمال مىشود ، مراد استقراى ناقص است . مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، ص ( 263 - 262 ) . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 161 . [ استلزامات ] استلزامات ظنى حكم ظنّى عقل به وجود ملازمه بين دو چيز استلزام ظنى ، نوعى استلزام عقلى است . استلزام عبارت است از حكم عقل به وجود رابطه لزومى ميان دو چيز ؛ يعنى عقل ، مصاحبت و مقارنت بين دو چيز را اتفاقى ندانسته بلكه به ملازمه بين آن دو حكم مىنمايد . هرگاه حكم عقل به وجود ملازمه به‌طور قطعى باشد آن را استلزام قطعى و اگر حكم عقل به وجود ملازمه به‌طور ظنى باشد آن را استلزام ظنى مىگويند ؛ مانند سرايت حكم از فرع به اصل در « قياس مستنبط العلة » به صرف وجود تشابه ميان آن دو ، كه از مصاديق بارز استلزامات ظنى است . اصفهانى ، محمد حسين ، نهاية الدراية فى شرح الكفاية ، ج 1 ، ص 159 . استلزامات عقلى ر . ك : غير مستقلات عقلى استلزام بين امر به شىء و نهى از ضد ر . ك : ملازمه امر به شىء و نهى از ضد استلزام عقلى ر . ك : غير مستقلات عقلى استناد به عموم عام ر . ك : تمسك به عام اسم آلت اسم دلالت‌كننده بر ابزار كار اسمى كه به كمك آن ، اثر فاعل به مفعول مىرسد ، و به بيان ديگر ، اسمى كه دلالت بر ابزار كار مىكند ، اسم آلت ناميده مىشود . اسم آلت از مصاديق مشتق اصولى است و به دو شكل مىآيد : اسم آلت مشتق ؛ اسم آلت جامد . اسم آلت مشتق ، اسم آلتى است كه از چيزى مشتق شده باشد ، مانند : « مفتاح » ( كليد ) . اسم آلت جامد ، اسم آلتى است كه از اسم يا لفظى ديگر مشتق نشده باشد ، مانند : « سيف » ( شمشير ) . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 58 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 1 ، ص 190 . جرجانى ، محمد بن على ، كتاب التعريفات ، ص 11 . دهخدا ، على اكبر ، لغت‌نامه دهخدا ، ج 2 ، ص 2171 . اسما لفظ داراى معناى مستقل بدون دلالت بر زمان اسما ، جمع اسم و و از اقسام لفظ مفرد است ، و آن ، لفظى است كه داراى معناى مستقل مىباشد و به حسب وضع بر زمان دلالت نمىكند ، مانند : لفظ « زيد » . علامت اسم آن است كه مسند و مسند اليه قرار گيرد ، لام تعريف برآن داخل شود و مصغّر و منادى واقع شود . مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، ص ( 53 - 52 ) . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 49 . علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 60 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 10 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 83 . جرجانى ، محمد بن على ، كتاب التعريفات ، ص 10 . اسم اشاره اسم دلالت‌كننده بر اشاره به چيزى يا كسى اسم اشاره ، اسمى است كه براى اشاره به چيزى يا كسى وضع شده است ، مانند : « ذا » براى اشاره به مفرد مذكر ؛ « ذى » براى اشاره به مفرد مؤنث ؛ « هنا » براى اشاره به مكان نزديك و « هناك » براى اشاره به مكان دور . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 90 . تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 1 ، ص 719 . آذرى قمى ، احمد ، تحقيق الاصول المفيدة فى اصول الفقه ، ص 141 . اسماى اجناس ر . ك : اسم جنس اسماى اشاره ر . ك : اسم اشاره اسماى عبادات ر . ك : الفاظ عبادات