جلال جلالى زاده
8
مبادى و اصطلاحات علم فقه ( فارسى )
بويژه مذهب شافعى به زبان فارسى نوشته نشده است ، لازم دانستم كه كتابى در اينباره به رشته تحرير درآيد ، تا هم به نياز دانشجويان پاسخ داده شود و هم خلأ موجود به نوعى پر شود . چون اين درس تحت عنوان « مبادى علم فقه » مطرح شده است لازم است تعريفى از مبادى داشته باشيم . مبادى يعنى : آنچه كه مسائل علم بر آن متوقف است ، مانند تحرير مباحث و تقرير مذاهب ، هربحث داراى اجزاى سهگانه است و آنها عبارتند از مبادى ، اواسط و مقاطع و آنها مقدماتى هستند كه ادله و حجتها از ضروريات و مسلمات به آنها منته مىشوند و آنها بر خلاف مسائل ، نياز به برهان ندارند زيرا مسائل با برهان قطعى ثابت مىشوند . ( تعريفات جرجانى ص 161 ) هردانشى ناگزير از سه امر است : موضوع ، مسائل و مبادى . قرار دادن اين سه امر به عنوان اجزاى علم از روى مسامحه است زيرا حقيقت هرعلمى مسائل آن مىباشد و برشمردن موضوع و مبادى از اجزاى علم به سبب شدت ارتباط آنها با مسائل است كه در آن علم موردنظر هستند . مبادى هرعلمى تعريف موضوع ، أجزا و أعراض آن همراه با مقدماتى است كه قياسهايش از آنها تشكيل مىشوند مانند تعريف بدن و اندامهاى آن و آنچه كه از تندرستى و بيمارى بهنسبت علم پزشكى بر آن عارض مىشود . تعريف فعل مكلف و اقسام و انواع آن و آنچه كه از حلال و حرام و مانند آنها بهنسبت علم فقه عارض مىشود و تعريف لفظ و آنچه كه از صحت و خطا بهنسبت علم نحو بر آن عارض مىگردد . مبادى جمع مبدأ است و مبدأ هرچيزى نقطه آغازين آن است و تعريف موضوع علم ، أجزا و مقدمات آنكه ماده قياسهايش را تشكيل