منوچهر اميرى
24
فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه ) ( فارسى )
هندست و مصر و در درياى قلزم نيز بسيار بود ( ترجمهء صيدنه ، ب 11 ) و او را اسقنقر نيز گويند ( مؤيد الفضلا ، دهخدا ) اسقنقور معروف است سرهء او و حوالى سره و پيه او و نمك او باه را قوت دهد و درد عصبها زايل كند ( اغراض ، 602 ) . به كسر اول ، جانورى است معروف كه او را اسقنقور گويند ، شبيه به سوسمار است . هم در آب و هم در خشكى مىباشد . قوت باه دهد . گويند اين لغت رومى است ( برهان معين ) . استاد معين همينقدر در حاشيه مىنويسد : « يونانى Skighkos » صاحب شرح اسماء ذيل مادهء ورل چنين مىنويسد : ورل قيل انه فرخ التمساح و هو نوع من السقنقور ( شرح اسماء ، م 129 ) . مايرهوف در ضمن بحث دربارهء ورل فقط نامى از اسقنقور برده است ( ما - يرهوف ، م 29 ) . در قرابادين سمرقندى سقنقور نوشته شده است و لوى مطالبى را كه صاحب شرح اسماء و مايرهوف نوشتهاند تكرار كرده و به ذكر خواص طبى « سقنقور » پرداخته و اسقنقور را در انگليسى به Small desert Lizard ( مارمولك صحرائى ) ترجمه كرده است . ( لوى ، م 145 ) . اسقورحديون ( ر ك : ثوم ) اسقورديون ( ر ك : ثوم ) . اسقيل ( Esqil ) Orignea Maritima Scille , Oignon Marine اسقيل بصاد و بسين شايذ و اسقال هم جنين گويند و عنصل و بصل الفار . الابنيه ( بهم 38 ، زل 31 ) . اسقيل به لغت يونانى او را اسقال و اسقيل گويند و به لغت عربى عنصل گويند و پياز دشتى و او را به بصل الفار تعريف كردهاند و پارسيان پياز موش گويند و موشان پياز هم گويند ( ترجمهء صيدنه ، ب 11 ) . اسقيل پياز موش است دشتى و او را پياز موش از بهر آن گويند كه موش را بكشد ( اغراض ، 613 ) . اسقيل لغت يونانى است و پياز عنصل و پياز دشتى و پياز موش نامند و برگش شبيه به برگ نرگس و ساقش بيتجويف و سبز مايل به زردى و بيخش مثل پياز و بزرگ و به - هواى سرد سبز مىماند و محتاج به غرس نيست ( تحفه ، 22 ) . بصل الفار هو الاشقيل و هو العنصل و هو المشهور فى المغرب ببصل - الخنزير ( شرح اسماء ، م 60 ) . اشقيل معرب كلمهء يونانى اسكيلا Skilla است ( مايرهوف ، م 60 ) ، گياهى زيبا از تيرهء سوسنىها كه داراى پيازى حجيم و بزرگ مىباشد و در نواحى شنزار كنارههاى دريا خصوصا مديترانه ، افريقاى شمالى ،