منوچهر اميرى

مقدمهء كتاب 30

فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه‍ ) ( فارسى )

هوف « دايرة المعارف عظيمى است در داروشناسى « 1 » » هر دو از كتابهاى بسيار مهم و مشهورى است كه از زمان تأليف تا امروز پيوسته محل مراجعه پيروان طب و داروشناسى قديم و اهل تحقيق از هر رشته و طبقه بوده است . در ميان مآخذ عربى گذشته از الصيدنه بايد از مفردات ابن بيطار ياد كنم كه هنوز جامع‌ترين و معروف‌ترين كتاب مفردات طبى عربى است . اين كتاب را محقق و پزشك فرانسوى لوسين لكلرك Lucien Leclerc در سه جلد در فاصله سالهاى 1877 - 1883 به فرانسه ترجمه و تحشيه كرده است و متن عربى مفردات در بولاق بسال 1391 هجرى قمرى در چهار جلد چاپ شده است كه چند سال قبل اين چهار جلد را در دو مجلد در تهران چاپ افست كرده‌اند . ديگر از مآخذ مهم عربى كتاب شرح اسماء العقار تأليف طبيب و فيلسوف نامى ابى عمران موسى بن ميمون قرطبى است . در اين كتاب موسى بن ميمون 405 دارو را به اختصار تعريف كرده و نامهاى عربى و گاه فارسى و سريانى و يونانى را به دست داده است . علامهء فقيد ماكس مايرهوف « 2 » متن تازى اين كتاب را با ترجمهء فرانسوى و شرح و تفسير هريك از مواد به چاپ رسانده و مقدمه‌اى جامع و عالمانه بر آن به زبان فرانسه نوشته است . مايرهوف در شرح و تفسير خود از تمام منابع اسلامى و اروپائى استفاده كرده و هنگام بحث از هر دارو شمارهء صفحات مهمترين منابعى را كه نام اين داروها در آنها آمده است ذكر كرده و اشتقاق كلمات و وجه تسميهء بسيارى از مواد و نام علمى و فرانسوى آنها را بدست داده است . من از اين كتاب بهرهء فراوان برده و خلاصهء تحقيقات آن دانشمند بزرگ را در اين كتاب آورده‌ام . در ميان مآخذ فارسى معاصر لغت‌نامهء دهخدا از مراجع مهم و سودمند من بوده است بخصوص مجلداتى كه در نخستين سالهاى انتشار لغت‌نامه طبع شده و مشتمل بر شواهد متعدد و مفصل از كتب معتبر طبى و داروشناسى است . البته از چند سال قبل به اين طرف به حكم ضرورت و براى اينكه طبع اين كتاب گرانقدر زودتر پايان گيرد ناچار شده‌اند كه در مورد اصطلاحات پزشكى و داروئى

--> ( 1 ) - شرح اسماء العقار ، مقدمهء قسمت فرانسوى ، ص 16 - 17 . ( 2 ) - Max Meyerhoff