منوچهر اميرى

مقدمهء كتاب 29

فرهنگ داروها و واژه نامه هاى دشوار ( يا تحقيق درباره كتاب الأبنية عن حقائق الأدوية لموفق الدين أبو منصور الهروى 365 ه‍ ) ( فارسى )

نام اصل مأخذ را ذكر كرده‌ام سپس بعد از نوشتن علامت مميز ( ويرگول ) نام « مآخذ واسطه » را آورده‌ام ، فى المثل عبارت « برهان ، دهخدا » يعنى اين مطلب در لغت‌نامه دهخدا از برهان قاطع نقل شده است . در اين موارد نوشتن خط كوتاهى بين نام دو كتاب قبل از نوشتن نام مآخذ واسطه در آخر به آن معنى است كه نام آن دو كتاب در مآخذ واسطه بدنبال شاهدى آورده شده است . مثلا عبارت « برهان - نفيسى ، دهخدا » يعنى اين مطلب را در لغت‌نامهء دهخدا از برهان قاطع و فرهنگ نفيسى اقتباس كرده‌اند . چنان كه پيشتر اشاره شد كوشيده‌ام كه در تدوين بخش اول اين كتاب فرهنگ داروها يا ( مفردات طبى ) از مهمترين مآخذ و مراجع بهره جويم و اينك بىمناسبت نيست كه توضيحى مختصر دربارهء پاره‌اى از آنها كه واجد اهميت فراوان است بيان كنم : يكى از مهمترين مآخذ اين رساله كتاب الصيدنه تأليف ابو ريحان بيرونى است كه به حق بايد او را بزرگترين « عالم » عالم اسلام ناميد ، همچنانكه ابن - سينا را بايد بزرگترين فيلسوف شماريم . من از نسخهء عكسى اين كتاب و از نسخهء عكسى ترجمهء آن فايدت فراوان برگرفته‌ام و چون ترجمهء آن بسيار مغلوط و بد خط است اساس كار را متن تازى « الصيدنه » قرار داده و فقرات منقول از ترجمهء فارسى را با متن عربى مقايسه كرده و تصحيح گونه‌اى به عمل آورده‌ام . بايد آرزومند بود كه هرچه زودتر اين دو كتاب مستطاب ( الصيدنه و ترجمهء آن ) به حليهء طبع درآيد و چشم دل عاشقان علم و ادب را روشن كند « 1 » . هداية المتعلمين قديم‌ترين كتاب طبى ( طب به معنى اخص نه اعم از مفردات طبى و داروشناسى ) و الاغراض الطبيه تأليف سيد اسمعيل جرجانى صاحب كتاب معروف ذخيرهء خوارزمشاهى از كتابهاى گرانقدرى است كه در ساليان اخير انتشار يافته است . تحفة المؤمنين معروف به تحفهء حكيم مؤمن و مخزن الادويه كه بقول ماير -

--> ( 1 ) - در اين روزها كه كتاب حاضر زير چاپ است الصيدنه و ترجمه آن هر دو انتشار يافته كه در اينجا مجال بحث دربارهء آنها نيست .