محسن جابرى عربلو
90
فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )
[ « خ » ] خصاء ( به كسر خاء ) كشيدن بيضتين . ر ك : عيوب مجوز فسخ نكاح . خطبه ( به كسر خاء ) خواستگارى از زن ، التماس نكاح . و خطبه ( به ضم خاء ) كلام خطيب كه در ستايش خدا و نعمت رسول ( ص ) باشد . گفته مىشود : « خطبت على المنبر خطبة بالضم و خطبت المرآة خطبة بالكسر » . و در حديث نبوى آمده است : « قال رسول الله ( ص ) لا يخطب أحدكم على خطبة أخيه » و غرض آن است كه پس از مراسم خواستگارى و توافق زوجين و تعيين صداق و تراضى طرفين ، شخص ديگرى از آن زن خواستگارى ننمايد « 1 » . و در تذكره مىنويسد : خطبه بر دو قسم است : تصريح يعنى كلامى كه جز ارادهء تزويج احتمالى ديگر ندارد . تعريض يعنى به كنايه خواستگارى نمودن « 2 » . ر ك : تعريض . خلابه ( به كسر خاء و تخفيف لام ) خديعه ، غبن ، فريب . گفته مىشود : « خلبه يخلبه خلبا و خلابة : خدعه » . مروى است كه حبان بن منقذ أنصارى به رسولخدا ( ص ) عرضه داشت : كه در خريد و فروش مغبون مىشوم و مرا مىفريبند . حضرتش به وى فرمود : « اذا بايعت فقل لا خلابة ولى الخيار ثلاثة ايام » و به موجب اين حديث ، شافعى و ابو حنيفه گفتهاند كه مدت خيار شرط سه روز است « 3 » . خيار در لغت : اسم مصدر است از اختيار . و در كلمات فقهاى متأخر عبارت از ملك فسخ عقد است بدان معنى كه عاقد مخير بين امضا و فسخ عقد باشد .
--> ( 1 ) . شرح زرقانى ج 3 ، ص 124 ، المغنى ( ابن قدامه ) ج 7 ، ص 143 ، لسان العرب « خطب » . ( 2 ) . تذكرة الفقهاء ج 2 ، ص 569 . ( 3 ) . الهدايه ( حنفى ) ج 3 ، ص 27 ، مغنى المحتاج ج 2 ، ص 47 ، بداية المجتهد ج 2 ، ص 208 ، شرح زرقانى ج 3 ، ص 341 ، لسان العرب مادهء « خلب » ، نهايه اللغه مادهء « خلب » .