محمد حسين مختارى مازندرانى
98
فرهنگ اصطلاحات اصولى ( فارسى )
تزاحم خوانند . فرق آن با تعارض اين است كه تزاحم مربوط به احكام است ولى تعارض مربوط به ادلّه ، لذا اوّلى داراى قواعدى است كه به حكم ارتباط دارد ولى دومى متضمّن قواعدى است براى ترجيح كه به قوت سند و دلالت مرتبط است . تعادل و تراجيح تعادل يا تعارض عبارت است از تنافى دو يا چند دليل به حسب دلالت به طورى كه ميان آنها نوعى تناقض يا تضاد باشد به اين معنا كه يقين به صدق يكى ملازم با كذب ديگرى لازم آيد . البته صرف وجود تنافى بين مدلول دو دليل نمىتوان بىدرنگ حكم به تعارض آنها نمود بلكه ممكن است يكى از دو دليل بر ديگرى حاكم بوده يا اساسا عرف آنها را به گونهاى معيّن با هم جمع نمايد چنان كه در مسأله عام و خاص ، مطلق و مقيّد اظهر را بر ظاهر مقدّم مىدارد . ناگفته نماند منظور اصوليّون از كلمهء « تعادل » تساوى دو دليل متعارض در تمام امورى است كه مقتضى ترجيح يكى بر ديگرى است . مقصود از تراجيح امورى است كه نوعا سبب ترجيح دليلى بر دليل ديگر مىباشد . لازم به ذكر است « تراجيح » جمع ترجيح است