مجتبى ملكى اصفهانى

76

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

است يا غلط ؟ آنچه مهم است صورت اول است كه اثبات شود استعمال لفظ در بيش از يك معنى مستلزم محال نخواهد بود . « 1 » در بحث فوق پنج قول وجود دارد : 1 - مطلقا جايز است . 2 - مطلقا جايز نيست . 3 - در لفظ مفرد جايز نيست ولى در تثنيه و جمع جايز است . 4 - در ايجاب جايز نيست ولى در نفى جايز است . 5 - بايد توقف كرد و هيچ‌كدام از اقوال فوق را نمىتوان اختيار نمود . « 2 » بعد از فرض امكان استعمال لفظ در بيش از يك معنى ، اختلاف است كه آيا اين استعمال حقيقت است يا مجاز ؟ - نكته : بايد توجه داشت كه اشتراك لفظى و معنوى دو مفهوم نسبى هستند ؛ به اين معنى كه يك لفظ ممكن است هم مشترك لفظى باشد و هم مشترك معنوى ولى از دو جهت . مثلا لفظ شير به اعتبار اطلاق بر سه معناى متباين و متفاوت ؛ مشترك لفظى است ، ولى همين لفظ شير به اعتبار اطلاق بر شير انسان و گاو و گوسفند ، مشترك معنوى است .

--> ( 1 ) نهاية الاصول ، ص 59 . ( 2 ) تمهيد القواعد ، ص 89 ، قاعده 21 ؛ ارشاد الفحول ، ص 20 .