مجتبى ملكى اصفهانى
377
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
ولى در دوران امر بين متباينين ، اجمال مخصص به عام سرايت مىكند ، زيرا در اين صورت ، هرچند عام در عموم نيز ظهور اوليه دارد ، ولى از آنجايى كه علم اجمالى پيدا مىكنيم به اينكه يكى از اين دو فرد تخصيص خورده است ، ظهور اوليهى عام از حجيّت ساقط مىشود و نمىتوان به اصالة العموم تمسك نمود . ب : شبههى مصداقيه : گاهى اجمال مخصص ناشى از شك دخول فردى از افراد عام در جملهى افراد خاص است . به عبارت ديگر : مفهوم خاص روشن است ولى نمىدانيم آيا اين فرد نيز از افراد خاص هست يا نه ؟ مثلا مولا مىگويد : غنا حرام است و مفهوم غنا نيز روشن است ، ولى مكلّف شك دارد اين آوازى كه مىشنود غنا هست يا نه ؟ در شبههى مصداقيه ، قول به جواز تمسك به اصالة العموم شهرت داشته است . ولى بسيارى از علماى متأخر معتقدند كه در اين قسم نمىتوان به اصالة العموم تمسك نمود ، زيرا در اينجا كه مفهوم مخصّص روشن است ، ما دو حجّت داريم ، يكى عام و ديگرى مخصّص و نمىدانيم اين فرد مشكوك داخل در كدام يك از دو دليل است . - مخصّص لبّى : مقصود از مخصّص لبّى ، مخصّص غير لفظى است ، مانند اجماع و عقل . برخى مانند شيخ انصارى قدّس سرّه معتقدند كه اگر مخصّص لبّى باشد ، در شبههى مصداقيه مطلقا مىتوان به اصالة العموم تمسّك نمود . برخى نيز مانند آخوند خراسانى قدّس سرّه تفصيل قائل شدهاند بين مخصّص لبّى قابل اتّكال ؛ مانند جايى كه