[ حسن و قبح ] حسن و قبح عقلى « 1 » در بحث مستقلات عقلى كه موجب كشف حكم شرعى مىشوند مسأله‌اى مطرح است تحت عنوان حسن و قبح عقلى . مستقلات عقلى مبتنى بر ثبوت حسن و قبح عقلى هستند ، يعنى اگر حسن و قبح عقلى ثابت شود ، آنگاه از عقل به عنوان يكى از ادله احكام شرعى مىتوان نام برد ، ولى اگر حسن و قبح عقلى ثابت نشود ، نمىتوان عقل را يكى از راههاى دستيابى به احكام شرعى دانست ، با توجه به اين مطلب ، روشن مىشود كه چرا علما در علم اصول متعرض اين بحث شده‌اند ، در حالى كه جاى اين بحث علم كلام است . در اين عنوان چهار امر مطرح است : 1 - آيا افعال با قطع نظر از حكم شارع و تعلق خطاب شرعى به آنها ، متصف به حسن و قبح هستند يا نه ؟ به عبارت ديگر : آيا افعال ذاتا خوب و بد هستند يا اينكه هيچ فعلى فى نفسه نه خوب است و نه بد ؛ بلكه خوب عبارت است از آنچه شارع بگويد خوب است و بد عبارت است از آنچه شارع بگويد بد است ؟ اصل اختلاف بين اشاعره از يك سو و شيعه و معتزله از سوى ديگر ، همين مطلب است . و همين مسئله موجب اعتقاد به عدالت خداوند - تبارك و

--> ( 1 ) مطارح الانظار ، ص 316 ؛ الوافية ، ص 171 ؛ اصول الفقه ، ج 1 ، ص 199 ؛ الفصول الغرويّة ، ص 316 ؛ كشف المراد ، ص 302 ؛ الاصول العامه ، ص 281 ؛ المحصول ، ج 1 ، ص 22 ؛ الاحكام آمدى ، مجلد 1 ، ص 72 ؛ الاحكام ابن حزم ، ج 1 ، ص 52 ؛ اصول الفقه ، خضرى ، ص 22 ؛ المستصفى ، ج 1 ، ص 69 ؛ الفوائد الحائرية ، ص 363 ؛ المعتمد ، ج 2 ، ص 315 ؛ العدّة ، ج 2 ، ص 759 ؛ فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 57 ؛ تمهيد القواعد ، ص 41 ؛ مبادى الوصول ، ص 86 ؛ ارشاد الفحول ، ص 7 .