مجتبى ملكى اصفهانى

179

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

6 - امكان استعدادى : همه اشياى عالم قابليت و آمادگى تبديل شدن و تغيير و تحول را دارند ، ولى هركدام خصوصيتى دارند كه بر اساس آن مىتوانند تبديل به شىء يا اشياى خاص ديگر شوند . مثلا نطفه انسان داراى خصوصيتى است كه به واسطه آن خصوصيت مىتواند تبديل به انسان شود و يا دانه سيب بر اساس خصوصيتى كه دارد مىتواند تبديل به درخت سيب شود . اين خصوصيت در نطفه ، از طرفى مربوط به نطفه و از طرفى مربوط به انسان است . چنانچه خصوصيت را به نطفه نسبت دهيم ، مىگوييم : نطفه استعداد انسان شدن دارد . و چنانچه خصوصيت را به انسان نسبت دهيم ، مىگوييم : امكان دارد انسان از نطفه بوجود آيد . بنابراين امكان استعدادى ، ذاتا همان استعداد است . « 1 » از اين اصطلاحات ، آنچه در ميان عامه مردم به كار مىرود ، امكان عام است . ولى در مباحث اصولى ، علاوه بر اين قسم ، در برخى مباحث ، از اقسام ديگر نيز استفاده مىشود كه بيشتر امكان ذاتى يا امكان وقوعى مورد نظر است . انحلال انحلال در علم اصول در چند مورد استعمال مىشود : 1 - هرگاه تكليف اجمالا معلوم باشد كه در اين صورت ، به انحلال حقيقى و حكمى تقسيم مىشود .

--> ( 1 ) بداية الحكمة ، ص 52 ؛ شرح مصطلحات فلسفى ، ص 22 .