به وجوب ، و قول به ترخيص . « 1 » 10 - قاعده‌ى تجاوز و فراغ و طهارت‌هاى سه‌گانه ( وضو ، غسل ، تيمم ) : به اعتقاد اكثر فقهاء ، قاعده‌ى مذبور در اجزاى وضو جارى نمىشود . بنابراين ، اگر انسان در موقع وضو گرفتن ، در حالى كه وضو تمام نشده است ، شكّ كرد كه مثلا صورت را شسته يا نه ؟ بايد ابتدا صورت را بشويد و سپس ساير اجزا را . عدّه‌ى زيادى از فقهاء ، غسل و تيمّم را نيز به وضو ملحق كرده‌اند . « 2 » 11 - عدم جريان قاعده در صورت علم به غفلت : شكّ بعد از محل و بعد از فراغ سه صورت دارد : اوّل : شكّ در حالى است كه مىداند موقع عمل غافل نبوده و علم به صحّت عمل هم داشته است ولى اكنون شكّ كرده كه آيا اعتقاد او به صحّت عمل ، واقعا درست بوده يا نه ؟ و آيا آن عمل را مطابق مأمور به انجام داده است يا نه ؟ دوّم : شكّ دارد كه موقع عمل متوجّه بوده يا غافل بوده است ؟ يعنى هم احتمال مىدهد موقع عمل حواسش جمع بوده و مىدانسته كه عمل را صحيح انجام مىدهد و هم احتمال مىدهد كه موقع عمل حواسش جمع نبوده و غافل بوده باشد . سوّم : شكّ بعد از عمل در حالى است كه مىداند موقع عمل اصلا متوجّه نبوده و غافل بوده است ولى اكنون احتمال مىدهد كه شايد آن عمل اتّفاقا درست انجام شده باشد ، مثل اينكه مىداند موقع وضو گرفتن بايد انگشتر خود را بچرخاند تا آب زير آن برود ولى احتمال مىدهد كه اتّفاقا آب زير انگشتر رفته باشد .

--> ( 1 ) - الكفاية با حواشى مرحوم مشكينى : 5 / 81 ، الثانى عشر . ( 2 ) - القواعد الفقهيّه : 1 / 264 .