تواتر و افاده علم نمود . علاوه بر اين ، بايد علم از نفس خبر حاصل شود نه از قرائن و شواهد ديگر . شرايط تواتر : 1 - تعداد خبردهندگان به گونه‌اى باشد كه معمولا همدستى و هماهنگى آن‌ها بر كذب محال باشد . 2 - بايد خبر مستند به حس باشد ، يعنى آنچه به آن خبر مىدهند از امور حسى باشد نه از امور عقلى . 3 - رعايت شرط اوّل در تمام طبقات مخبرين . « 1 » به عنوان « خبر » رجوع شود مثبتات امارات بر هر موضوعى چهار جهت مترتّب مىشود كه عبارتند از : لازم ، ملزوم ، ملازم و مقارن . شكّى نيست كه هرگاه اصل موضوع را از طريق قطع احراز كنيم ، تمام اين چهار جهت برآن موضوع مترتّب مىشود . ولى اگر موضوع از طريق قطع احراز نشد بلكه اماره‌ى معتبرى پيدا شد كه بر تحقّق موضوع دلالت مىكرد ، آيا باز هم اين چهار جهت بر موضوع مترتّب مىشود ؟ به عنوان « اصل مثبت » رجوع شود . مجاز « 2 » مجاز در زبان فارسى به نوعى از « استعاره » گفته مىشود و در زبان عربى ، مقابل « حقيقت » است . حقيقت عبارت است از استعمال لفظ در معنايى كه براى آن وضع شده است ( موضوع له ) و مجاز ، عبارت است از استعمال لفظ در غير موضوع له ، به

--> ( 1 ) - كشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم : 1 / 522 . ( 2 ) - همان مدرك : 2 / 1456 .