شاهد ديگر ؛ ابو مسلم محمد بن بحر اصفهانى مىگويد : ضمير موجود در اين آيه به آدم عليه السّلام و حواء حمل نمىشود . او مىگويد [ ضمير « ها » ] در « تغشّاها » و ضمير موجود در دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُما و آتاهُما صالِحاً به كسى كه شرك ورزيده است ، برمىگردد وى معتقد است اين سخن خداوند : خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها خطاب به همهء مردم است . و در ادامهء آن گروهى را به خطاب خود مخصوص گردانيده است چنان‌كه در آيهء هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ « 1 » همه را با سير دادن ( تسيير ) مخاطب خود قرار داده و سپس كشتىنشينان را از آن ميان به ادامهء خطاب خود مخصوص گردانيده است . همچنين در اين آيه مىفرمايد : همهء مردم از يك نفس واحد و زوج او ، يعنى آدم عليه السّلام و حوا آفريده شده‌اند . سپس ذكر ( خطاب ) را متوجه كسى ساخت كه خواسته‌اش را از خداوند درخواست كرد و چون خداوند خواستهء او را اجابت كرد ، در اين عطا براى خدا شريكانى را قرار داد . ابو مسلم مىگويد : جايز است كه منظور از هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ « 2 » ، خصوص مشركان باشد زيرا همهء افراد بشر از يك نفس و همسرش آفريده شده‌اند و معنى خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ نيز همين است و در قرآن و كلام عرب نيز شواهد بسيارى دارد . [ به عنوان مثال ] خداوند متعال مىفرمايد : وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمانِينَ جَلْدَةً « 3 » يعنى هريك از ايشان را هشتاد تازيانه بزنيد [ نه همگى را ] . اين وجه گرچه از نظر ترتيب برعكس آن است اما نزديك به معنى اوّل مىباشد [ در حالى كه بنا به ظاهر آيه بايد همگى را هشتاد تازيانه زد ، به عنوان مثال اگر ده تن باشند هريك هشت تازيانه بخورند ] . شاهد ديگر ؛ [ ضمير ] « سه » در جَعَلا لَهُ شُرَكاءَ به فرزند برمىگردد ، نه به خداوند متعال و معنى آن چنين است : آن دو [ آدم و حوا ] از خداى متعال فرزندى صالح خواستند امّا پس ازآن‌كه خداوند فرزندى به ايشان داد ، فرزند ديگرى نيز طلب كردند . اين سخن از نظر تأويل ، نظير اين گفتهء [ مشهور ] است : طلبت منّي درهما فلمّا أعطيتك شرّكته به آخر ، أى طلبت آخر مضافا إليه « 4 » يعنى

--> ( 1 ) - يونس ( 10 ) آيهء 22 . خدايى كه شما را در خشكى و دريا سير مىدهد . و آن‌گاه كه در دريا ( كشتى ) بوديد و بادهاى موافق آنان ( شما ) را ( به‌سوى مقصد ) حركت مىدهند . ( 2 ) - اعراف ( 7 ) آيهء 189 . ( 3 ) - نور ( 24 ) آيهء 4 . كسانى را كه به زنان همسردار نسبت ناروا مىدهند و چهار گواه براى ادّعاى خود نمىآورند ، هشتاد تازيانه بزنيد . ( 4 ) - از من درهمى خواستى و وقتى آن را به تو دادم چيز ديگرى نيز طلب نمودى يعنى خواستهء ديگرى را ابراز داشتى .