و حديثى و تاريخى و اعتقادى و لغوى و ادبى ، مصونيت داد . شيخ مفيد ، در اين جبهه ، از جمله ، به ابطال افكار و عقايد منحرف ، و توضيح نادرستيهاى سخنان اين كسان پرداخت : ابو عثمان جاحظ ، جبّائى متكلم معروف معتزله ، ابو العباس ثعلب ، ابو على قطرب ، ابو محمد بن قتيبه . و در اين پهنه‌هاى بزرگ ، و كشمكشهاى گستردهء پر آشوب بود ، كه دفاعگر بزرگ حق و حقيقت ، و مرزبان تواناى حماسهء جاويد ، همواره ، در ميان ميدان حضور داشت ، و از هر سو ، راه تهاجم را مىبست ، و مرزهاى حقيقت را پاس مىداشت . يك دانشمند ، تا چه پايه بايد ، از معلومات بيكران ، و فكر نيرومند ، و ذهن تند ، و جان منور ، و خرد بزرگ ، و زبان فصيح و توانا ، و توان عظيم بر مناظره و استدلال ، و حضور سرشار ذهن ، برخوردار باشد تا بتواند ، يكتنه ، در ميدانى به وسعت دنياى بزرگ اسلام ، در قرن چهارم ، با حضور آنهمه دانشمندان و فقيهان و متكلمان و مناظران فوق العاده ، همواره ، حضور داشته باشد ، و پيوسته - به تصديق موافق و مخالف - فاتح بيرون آيد ، و بر سكوى افتخار جاى داشته باشد . و آيا اين گونه مردان ، از توفيق خداى توانا و مهربان ، چقدر برخوردار بوده‌اند ، و از مدد ارواح مكرم چقدر ؟ آن تقوى كه در آنان بوده است ، بايد چنين هم باشد . شريف ابو يعلى جعفرى . دربارهء شيخ مفيد ، گفته است : ما كان ينام ، من اللّيل ، الّا هجعة ، ثمّ يقوم يصلّى ، او يطالع ، او يدرّس ، او يتلو القرآن .