محمد رضا حكيمى

49

مير حامد حسين ( فارسى )

خضوع و فروتنى بسزا داشت . بيشتر روزگارش به ترويج مذهب ، و دفاع از حق ، و مبارزهء علمى با مخالفان مىگذشت ، چه معتزله ، و چه مرجئه ، و چه اشاعره ، و خوارج و . . . و همچنين فرقه‌هاى منحرف شيعه ، مانند زيديه ، و واقفه و . . . گواه اين مطالب ، اخبار مجالس مناظرات اوست در موضوعات مختلف ، كه در كتابها محفوظ است . در روزگار شيخ مفيد ، شهر بغداد ، كه مركز كشور پهناور اسلامى بود ، پر بود از طرفداران مذاهب گوناگون ياد شده ؟ و صاحبنظران و بحث آفرينان آن فرقه‌ها . و همواره مجالس گفتگو ميان آنان داير بود ، و مجامع بحث و درگيرى ، يكى پس از ديگرى بر پا مىگشت . و بسيار مىشد كه اين مجالس در نزد خلفا و ديگر صاحبان نفوذ و قدرت تشكيل مىيافت ، و ارباب نظر و علماى اعتقادات حاضر مىشدند ، و دربارهء مسائل اختلافى و عقايد مذهبى ، و همچنين ديگر مسائل اصول و فروع ، به گفتگو و مجادله مىپرداختند - چنان كه در كتابهاى تاريخ و سيره ضبط است . و در همهء اين مجالس و محافل ، چون شيخ مفيد حاضر مىگشت ، و مناسبت پيش مىآمد ، وارد ميدان بحث مىشد ، و دربارهء مذهب تشيع ، با همهء آنان به مناظره مىپرداخت ، و درگير مىگشت ، و اشكالات همه را رد