محمد رضا حكيمى
50
مير حامد حسين ( فارسى )
مىكرد ، و به هر ايرادى كه بر شيعه داشتند پاسخ مىگفت ، و از يكى يكى نظرات مذهبى دفاع مىنمود ، و با فهم نيرومند ، و نظر دقيق ، و دل نترس ، و زبان باز ، و بيان زيبايى كه داشت ، بر همه چيره و پيروز مىگرديد . البته بحثهاى اعتقادى و مذهبى شيخ مفيد ، و دفاعهاى او از مذهب ، منحصر به مناظرات شفاهى نبود ، بلكه به وسيلهء نوشتن كتاب و گفتن جزوه نيز به رد كردن مخالفان و روش كردن شبهههاى آنان مىپرداخت ، و در تأليفات خويش آراء بزرگترين صاحبنظران و متكلمان و بحث - آفرينان فرقهها را مورد انتقاد و رد قرار مىداد . وسعت و تنوع دامنهء كار وى و اهميت آن در مسائل ياد شده ، از ملاحظهء اسامى تأليفات او ، كه در كتابهاى رجال و زندگينامهها و فهرستها ثبت شده است ، به خوبى مشهود است . . . [ 1 ] در كشكول بحرانى نيز ، دربارهء مفيد ، چنين آمده است : كمتر دليلى و مطلبى ، دربارهء مسائل گوناگون مربوط به امامت و اثبات آن ، از قرآن و حديث ، و مبانى عقلى و نقلى ، در كتب عالمان شيعه - كه پس از مفيد آمدهاند - يافت مىشود ، كه در كتابها و نوشتههاى او نباشد ، اگر چه به صورت اشاره . و اين موضوع بر هر كس كتابهاى او را خوانده باشد روشن است . « و اين رتبهاى است كه
--> [ 1 ] . « اوائل المقالات » ، مقدمه .