سده به پيراستن زبان و تهذيب آيينهاى اجتماعى خويش پرداختند . و در ميانشان شاعران و نويسندگان و نقاشان و باستان شناسان ظهور كردند . [ 1 ] نيز مىگويد : دربارهء نخستين دورهء عباسى گفتيم كه همان عصر طلايى اسلام بود . مقصود ما ، عصر طلايى ، از نظر عظمت دولت و گسترش فرمانروايى بود . و در همان عصر ، علوم پيشينيان به عربى گردانده شد . اما عصر طلايى اسلام از نظر علم ، سومين سدهء عباسى است . زيرا در اين سده ، دانشهاى گوناگون نضج يافت ، و به صورت علمهاى كامل در آمد ، و كتابهاى رسا در بيشتر رشته‌ها پديد گرديد . . . علوم در شهرهاى اسلامى جاى گرفت ، و بغداد مركز علم جهان اسلام شد . مركزهاى علمى ديگر نيز در سرتاسر اسلام ، از خراسان و ماوراء النهر و شام و مصر و اندلس ، به وجود آمد . . . در اين حال ، سومين سدهء عباسى فراز آمد ، در حالى كه نوابغ متفكران طلوع كرده بودند ، و در بيشتر شهرهاى اسلام - از اين سر تركستان تا آن سر اندلس ، و در اين ميان ، ماوراء النهر و افغانستان و طبرستان و خوارزم و ايران و بين النهرين و اسپانيا و مصر و شام - شاعران و اديبان و نويسندگان و مورخان و جغرافيدانان و لغت -

--> [ 1 ] . « تاريخ آداب اللغة » ، ج 2 / 17 .