6 - اهداف اسلام اگر چه در خلال اوضاعى كه ياد شد ، قسمتى از مهمترين ميراث علمى اسلامى تكوين يافت [ 1 ] ، و تمدن اسلامى به اوجى شكوهمند و كم نظير رسيد ، ليكن از نظر اهداف اصلى اسلام در تربيت انسان و ساختن جامعهء بشر ، و از نظر سنجيدن كليت اجتماع ، و برخوردارى تاريخ ، مطلب از همان قرار است كه گفته شد . در واقع ، هدف اسلام ، به وجود آوردن يك اجتماع فاضل و خوشبخت بود . و اين هدف ، جز با ايجاد يك امت واحد امكان نداشت . اين بود كه شعارآور اسلام ، از آغاز ، با در افكندن يك شعار : « قولوا : لا إله الا اللّه ، تفلحوا » صخره آسا از دامنهء « حرا » به سوى توده‌ها سرازير گشت ، و بشريت را به يگانگى در همه چيز ، و پرستيدن يك حقيقت ، فرا خواند ، و هر دم از وجود شكاف و پراكندگى پرهيز داد . اين ، زير ساز فكرى و نهاد اجتماعى اسلام بود . و اينك ،

--> [ 1 ] . در اينجا مسأله‌اى است كه بايد بدان اشاره كنم . و آن اين است كه ميان آنچه در تاريخ اسلام و تاريخ علم اسلامى ( - و در تاريخ علوم و تمدنها ) ، به نام « علم » و « علوم » معرفى شده است ، با آنچه در واقع علم است و از نظر قرآن علم به شمار مىآيد ، تفاوت بسيار است . اصولا نظر قرآن كريم ، دربارهء علم و انسان و تربيت ، با آنچه در اين باره‌ها در ديگر مكاتب و مذاهب وجود داشته است و دارد ، فرق بسيار دارد . و همين خود ديدگاهى است كه نظر ما را دربارهء مسائل بسيارى در فرهنگ بشرى و اسلامى ، و از جمله ، دربارهء قرن چهارم اسلامى ، با نظر بسيارى ديگر متفاوت مىسازد . و اينها مسائلى است مهم ، كه اگر خداى توفيق دهد ، آنها را در كتاب پنجم از « مرزبانان حماسهء جاويد » ، يعنى : كتاب « شيخ مجتبى قزوينى و مكتب تفكيك » روشن خواهم كرد .