بسيارى از موارد حرام مىباشد ، و حتّى مىتوان گفت كه اصل حيله و تقلّب در قانون حرام است مگر دليلى از خارج بر عدم حرمت در مورد خاصى داشته باشيم ، به همين جهت استاد بزرگوار ما مرحوم آية الله بروجردى با آنكه در فتوى برخى از حيله‌هاى مربوط به ربا را جايز مىشمردند در عين حال مىفرمودند « مسلمان از اين كارها نمىكند » و يكى ديگر از علما مىگفتند : « مثل آب استنجاء است گرچه پاك است ولى عاقل متوجّه آن را نمىخورد » . حرمت تقلّب در قانون و جواز چاره‌جويى در مخمصه‌ها تقلّب در قانون مطلقا حرام است زيرا : الف‌مخالف با اخلاق اسلام است ، چرا كه تقلّب در قانون خود يك نوع مكر و خدعه و تدليل و غش است ؛ و مىدانيم كه مكر در لغت به اين معناست كه كسى را از چيزى كه اراده كرده است با حيله باز دارند . « 1 » و تقلّب و حيله در قانون نيز همين است زيرا قانون را از عمل و اثر بوسيله‌ى حيله باز مىدارند ، و قرآن كريم در آيات بسيارى از مكر مذمت كرده و مكركننده را به عذاب دنيا و آخرت تهديد فرموده است . البته مكر دو نوع است ؛ يكى مكرى كه به آن حيله گفته مىشود ، و قرآن از آن به « مكر سيّئ » تعبير كرده است : « و لا يحيق المكر السيئ الّا باهله » « 2 » ( حيله جز به حيله‌كننده نمىرسد ) يعنى سنّت خداى متعال است كه كار حيله‌گر بر زيان خودش تمام مىشود . ديگرى مكر جميل كه به راه گريز تعبير مىشود و فرار از تنگنا و مضيقه است ، و اين مكر از زيركى و خردمندى سرچشمه

--> ( 1 ) - مفردات راغب ( 2 ) - سوره فاطر آيه‌ى 43