مسؤولا » « 1 » ( گوش و چشم و دل همه مسؤولند و باز خواست مىشوند ) . و گاهى نيز غيرمستقيم به پاكسازى جان و دورى از رذائل اخلاقى تشويق مىكند ، چنانچه در داستان حضرت‌يوسف ( ع ) به مسلمانان مىآموزد كه فضيلتهايى چون عفت ، صداقت عفو و گذشت و . . . سعادت هر دو جهان را دربردارد ، و خيانت ، بىعفتى ، قساوت و . . . پايانى جز افتضاح و بدبختى ندارد . بنابراين اگر بگوييم قرآن ، كتاب انسان‌سازى است ، درست گفته‌ايم ، و قرآن خود علت اهميت اخلاق را به بهترين وجه بيان فرموده : « والبلد الطيب يخرج نباته باذن ربه والذي خبث لايخرج الانكدا » « 2 » ( زمينى كه پاك است ، گياهش به فرمان خداوند مىرويد ، و در شوره‌زار جز خاروخس نمىرويد ) . آرى دل ناپاك به كردار ناپسند فرمان مىدهد ، و انسان مهذب و پاك جز به كارهاى شايسته نمىپردازد : « از باغ لاله رويد و از شوره‌زار خس » . « قل كل يعمل علي شاكلته » « 3 » ( بگو هر كس به مقتضاى سرشت وطينت خود عمل مىكند ) از كوزه همان برون تراود كه در اوست . اين تذكر لازم است كه اخلاق مورد نظر اسلام كه بر آن تأكيد و پافشارى دارد اخلاق معنوى است نه اخلاق انتفاعى ، اخلاقى كه آدمى را از خودپرستى و فردگرايى برهاند و به ديگر دوستى و جامعه‌گرايى برساند ، نه اخلاقى كه بازگشت آن به خودخواهى و فردگرايى است . اسلام از بخل ، تكبر ، كينه ، حسد ، بدبينى به ديگران ، قساوت

--> ( 1 ) - سوره‌ى اسراء آيه‌ى 36 ( 2 ) - سوره‌ى اعراف آيه‌ى 58 ( 3 ) - سوره‌ى اسراء آيه‌ى 86