الشيخ حسين المظاهري

64

مقايسه اى بين سيستمهاى اقتصادى ( فارسى )

و سنگدلى ، خشم ، جاه‌طلبى و . . . بشدت نهى مىكند و به سخاوت ، فروتنى ، جوانمردى ، عفو ، خيرخواهى ، نيك‌انديشى در مورد ديگران ، مهربانى ، رسيدگى به غير ، قناعت ، زهد ، بردبارى و . . . فرمان مىدهد ، كاملا آشكار است كه آنچه نهى شده برگشت به خودگرايى دارد و آنچه امر كرده به جامعه‌گرايى باز مىگردد ، اين اخلاق و اين گونه تهذيب نفس ، اخلاق معنوى و الهى است . دستورالعمل‌هاى اخلاقى ديگرى هست كه عموما به آداب و رسوم‌اجتماعى مربوط مىشود و مراعات آنها موجب محبوبيت در جامعه و حكومت بر دلهاست ، مانند خوشرويى ، راستى در گفتار و كردار ، ادب و نزاكت در معاشرت و پرهيز از پرخاش و زشتگويى ، مراعات نظافت و بهداشت و . . . اين نوع اخلاق گرچه از نظر اسلام پسنديده و مورد ستايش است و بر آن تأكيد و ترغيب نيز شده و علماى اخلاق هم از آن سخن گفته‌اند ، و بويژه برخى از اين نوع اخلاق مانند خوشرويى و صداقت و احترام به ديگران جنبه‌ى ديگرگرايى هم دارد ، ولى چون فردگرايى و توجه به ماديات در آن بسيار قوى است ، بايد آن را اخلاق انتفاعى ناميد ، و همين اخلاق است كه در سيستم سرمايه‌دارى مورد توجه است و بدان توصيه مىكند ، در كتابهاى اخلاقى غربىها ، سراسر سخن و بحث از اين نوع اخلاق است ، مثلا كتاب « آيين دوست‌يابى » تأليف « ديل كارنگى » كه شهرت فراوان دارد ، از ابتدأ تا انتها ، بحث از اين است كه چگونه مىتوان ديگران را جلب كرد ، چطور پول بيشترى مىتوان بدست آورد ، از چه راههايى بهتر مىتوان محبوبيت اجتماعى پيدا كرد و . . . در مقدمه‌ى كتاب مىنويسد : در سايه‌ى دستورات اين كتاب بسيارى از فروشندگان توانسته‌اند