است ؟ با تشكر - احمد . . . جواب : بسمه تعالى بدون آگاهى دادن به مشتريان ، غش در معامله ، و نيز چون اضرار يا احتمال ضرر مهمى است جائز نمىباشد . سؤال 317 : بسمه تعالى خدمت حضرت آيت‌اللَّه . . . سلام عليكم 1 . با توجه به حق مردم در استفاده از منابع طبيعى ( دريا ، جنگل ، رودخانه ، سبزه‌زارها و . . . ) آيا اشخاص حقيقى يا حقوقى مىتوانند مانع از استفاده عموم گردند و يا استفاده از منابع طبيعى را منبعى براى كسب درآمد خويش قرار دهند ؟ جواب : بسمه تعالى اين گونه امكنه از انفال مىباشد و تابع مقررات حكومت اسلامى است ، و اگر دولت مقرراتى وضع نكرده است استفاده يكسان براى عموم است و هرگونه تصرف انحصارگرانه و يا تملك بدون قانون ممنوع است . 2 . حقوق مردم در استفاده از جنگل و دشت و رودخانه و آبشار و ساحل دريا و . . . با چه معيار فقهى مشخص مىگردد ؟ جواب : بسمه تعالى استفاده از انفال در حدّى كه مانع استفاده ديگران نباشد جائز است . كسانى كه براى تفرج به يكى از اين مكانها مىروند تا يك روز كامل حق استفاده دارند و اگر روز بعد هم نياز بود همينطور ، شايد روايات حق السبق در مكان كسب و كار به اين موارد هم تطبيق شود كه يك روز حق دارد و اگر اثاثيه‌اش برقرار است براى روزهاى بعد نيز و اگر يك مكان را احيا كنند اگر طبق قوانين حكومت اسلامى باشد مىتوانند تملك نمايند .