درباره اين روايت چند سوال مطرح است : 1 . آيا جمله « فانه لا يبطل دم امرء مسلم » حكمت حكم است يا علت ؟ چرا ؟ جواب : بسمه تعالى ظاهر عبارت حديث عليت است . 2 . اين جمله ، حكمت يا علت براى چه حكمى است ؟ تنها حكم پرداخت ديه توسط امام و از بيت‌المال ؟ يا هر سه حكم ( گرفتن ديه از مال قاتل عمدى ، گرفتن ديه از اقارب قاتل عمدى ، پرداخت ديه توسط بيت‌المال ) ؟ چرا ؟ جواب : بسمه تعالى براى جهت جامعه هر سه حكم يعنى اصل ضمان و تعهد . 3 . در صورتى كه به علت بودن جمله « لا يبطل » قائل هستيد ، آيا به مقتضاى « العلة تعمّم » مىتوان حكم يا احكام مذكور در اين روايت را به ساير موارد تسرّى داد ؟ مثل خودكشى قاتل عمدى ، يا كشته شدن قاتل توسط غير ولى دم و بدون اذن وى ؟ اعسار قاتل عمدى از پرداخت ديه پس از مصالحه با ولى دم نسبت به پرداخت ديه ؟ اعسار قاتل شبه عمدى از پرداخت ديه ؟ اعسار عاقله از پرداخت ديه ؟ ( بخصوص در فرض اخير اگر عاقله معسر باشند ، از قاتل خطاى محضى ديه گرفته مىشود يا از بيت‌المال يا هيچ كدام ؟ ) جايى كه يك نفر چند نفر را عمداً كشته ولى در مقابل يكى از مقتولين قصاص شده است ، براى ساير اولياء دم چه تمهيدى انديشه مىشود ؟ جواب : بسمه تعالى عليت منافات با محدوديت ندارد . اگر گفته شد