شدت احتياط موجب ذكر واجب شد . كه در چاپ بعدى اصلاح شد تعبير احتياط مستحب آمده است . 8 - آواز و همينطور موسيقى به نظر اينجانب اقسام متعددى دارد ، قدر مسلم حرمت ، آن قسمى است كه مناسب با آهنگ رقص مىباشد در توضيح المسائل هم در مسئله 3169 ذكر كرده‌ام . و اين همانست كه لهو است و مخدّر است . مخدّر بودن آن هم روشن و تجربى است . غير از ادلهء عامه اين بحث ، آنها كه عادت به چنين آهنگ‌ها دارند هرگز غيرت اجتماعى صحيحى نداشته اهل نهى از منكر و امر به معروف نيستند . 9 - دست دادن با نا محرم مثل محرمات ديگر و واجبات ديگر ، اگر اضطرار يا حرج پيش آيد شايد حرمتش از بين مىرود مثل شرب خمر در ضرورت . فقط در فحشاء جائز نمىباشد . به جهتى كه در محل خود بحث مىشود . ليكن مشكل دو چيز است : 1 - آيا دست دادن به نامحرم به عنوان شهوت ، در ارتكاز متشرعه مثل فحشاء نيست ؟ از قديم و همواره اين كار خيلى مستنكر بوده است ، البته اگر عارى از شهوت باشد در مسير مسئله فحشاء قرار ندهد و مشمول قانون حرج مىباشد . 2 - اگر بخواهيم در برخورد با اقوام ديگر دست از احكام خود برداريم بايد از ميهمانهاى خارجى پذيرائى با شراب و گوشت خوك هم بكنيم ، و افراد خودمان هم در سفرهاى خارجى سر سفرهء مشروب بنشينند ، حال اگر بوسيدن زنان خارجى نيز همين طور بشود يعنى اگر نبوسند موجب گله و ناراحتى بشود ، چه كنيم ؟ چنان كه مىدانيم در غرب بوسيدن همجنس معناى درستى ندارد ، و بوسيدن غيرهمجنس درست است ، بالاتر اگر همخوابى با