از قوم خود نااميد شدند و قوم پيامبران گمان كردند كه وعدهء پيامبران دروغ است ؛ در اين هنگام بود كه يارى خداوند فرارسيد . مأمون پرسيد : معناى اين سخن خداوند چيست كه مىفرمايد : « لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ ؛ « 1 » تا سرانجام خداوند گناه پيشين و پسين تو را ببخشد » . [ پرسش مأمون اين بود كه در اين آيه خداوند به گناهان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اشاره نموده است . در حالى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باوجود عصمت ، چگونه مرتكب اين گناهان شده است ؟ ] امام رضا عليه السّلام چنين پاسخ دادند : در نظر مشركان مكّه ، هيچ‌كس گناهكارتر از پيامبر نبود ؛ چرا كه مشركان در برابر سيصد و شصت بت به عبادت مىپرداختند و بر آنان بسيار دشوار بود كه به خداى يگانهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ايمان بياورند و پيوسته مىگفتند : « أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عُجابٌ * وَ انْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَ اصْبِرُوا عَلى آلِهَتِكُمْ إِنَّ هذا لَشَيْءٌ يُرادُ * ما سَمِعْنا بِهذا فِي الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ إِنْ هذا إِلَّا اخْتِلاقٌ ؛ « 2 » آيا [ پيامبر ] همهء خدايان را خداى يگانه مىسازد ؛ اين امر عجيبى است و بزرگان ايشان به راه خود رفتند و گفتند كه برويد و بر [ عبادت ] خدايان متعدد خود شكيبايى پيشه كنيد كه عبادت چند خدا مطلوب [ درست ] است ما چنين چيزى در آيين اخير شنيده‌ايم [ كه خداوند ، يكى باشد ] . اين جز سخنى ساختگى نيست » . هنگامى كه خداوند مكّه را براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فتح نمود به پيامبرش فرمود : « إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ » يعنى دعوت پيامبر در گذشته و آينده به سوى يكتاپرستى ، در نزد مشركان مكّه گناه بزرگى شمرده مىشد و با فتح مكّه گروهى از مشركان به اسلام روى آورند و گروهى ديگر به ناچار از مكّه رخت بستند و رفتند و عدّه‌اى نيز با باورهاى شرك‌آلود خود در مكّه ماندند ولى توان انكار اسلام و يكتاپرستى را نداشتند و به اين صورت با

--> ( 1 ) . سوره فتح / 2 . ( 2 ) . سوره ص / 5 و 6 و 7 .