الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ الاية . . . اى - الملك الّذى هو الملك حقّا ملك اللَّه جلّ و عزّ فى يوم القيمة كما قال تعالى : لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لانّ الملك الزّائل كانّه ليس بملك . و قال ابن عباس : يريد أنّ يوم القيمة لا ملك يقضى غيره . وَ كانَ يَوْماً اى - كان ذلك اليوم يوما ، عَلَى الْكافِرِينَ عَسِيراً . شديدا كقوله : فَذلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ عَلَى الْكافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ . فهذا الخطاب يدلّ على انّه لا يكون على المؤمنين عسيرا . و فى هذا الحديث . - انّه يهوّن يوم القيمة على المؤمنين حتّى يكون اخفّ عليه من صلاة مكتوبة صلّاها فى الدّنيا . قوله : وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ - هذا كقوله : عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ . اين ظالم عقبة بن ابىّ معيط القرشى است ؛ مجالست رسول خدا و سماع كلام او دوست داشتى و با وى بسيار نشستى و رسول خدا ( ص ) اسلام وى اميد ميداشت . اين عقبه از سفرى بيامده بود و دعوتى ساخته ، اشراف قوم خويش را و رسول خدا را نيز در آن دعوت حاضر كرد . چون طعام بنهادند رسول خدا طعام نخورد و گفت : « انا لا آكل من طعام المشركين الّا ان تشهد ان لا إله الّا اللَّه و ان محمدا رسول اللَّه » . - گفت من طعام مشركان نخورم مگر كه ايمان آرى و كلمهء شهادت بگويى . عقبه كلمهء شهادت بگفت و رسول طعام وى بخورد . اميّة بن خلف دوست عقبه بود ، خبر بوى رسيد كه عقبه مسلمان شد ، برخاست و پيش عقبه گفت : « صبوت » - صابى شدى ! و از دين خويشتن برگشتى ! اين چه بود كه تو كردى ؟ عقبه گفت : بس كارى نيفتاده است مردى بر طعام من نشست و نمىخورد كلمه‌اى بگفتم نه از دل و اعتقاد تا طعام بخورد ، اكنون من هم بر آن دينم كه بودم . اميه گفت : آن گه از تو راضى شوم كه خيو بر روى محمد افكنى و او را دروغ‌زن دارى . عقبه رفت و همان كرد كه اميه فرمود . صعب آمد و دشوار آن حال بر رسول خدا ، تا جبرئيل آمد و در شأن ايشان اين آيات فرو آورد . قال الضحاك : لمّا بزق عقبة فى النّبيّ ( ص ) عاد بزاقه فى وجهه و انشعب