عبد الله الأنصاري الهروي ( خواجه عبد الله الأنصاري )

131

كشف الأسرار وعدة الأبرار ( تفسير خواجه عبد الله انصارى ) ( فارسى )

چنان كه جايى ديگر گفت : « هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوى » يعنى دلّه الى معرفة توحيده . پس فرعون پرسيد از موسى كه كار و بار پيشينيان و احوال رفتگان چيست ؟ ! « فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى » اى - ما حالهم و شأنهم فانهم لم يكونوا على ما تدعونى اليه و لم يقروا بما تقول ، ثم لم ينلهم ما توعدنى به من العذاب . ميگويد امّتهاى گذشته برين نبودند كه تو مىگويى و آن گه ايشان را اين عذاب نرسيد كه تو مرا بيم دهى بدان . معنى ديگر احتمال كند كه فرعون گفت اگر شما پيغامبريد چنان كه مىگوييد ، احوال گذشتگان و رفتگان بگوئيد كه چون بوده است ، و اسماء ايشان چه بوده است ؟ يا معنى آنست كه ما حال القرون متى يبعثون و كيف يبعثون و هم رميم بالية ؟ موسى ( ع ) به حكم آنكه هنوز تورية نگرفته بود . كه تورة بعد از هلاك فرعون بوى دادند ، قصّه پيشينيان و اخبار گذشتگان نخوانده بود و ندانسته ، لا جرم حوالت آن با علم حق كرد گفت : « عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ » يعنى اللّوح المحفوظ . گفت علم ان بنزديك خداوند منست و در لوح محفوظ نبشته و مثبت كرده ، آن گه بىنيازى اللَّه تعالى از كتاب و نسخت ياد كرد گفت : « لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى » لفظان معنا هما واحد ، ضلّ الرجل كذا اذا نسيه و اضلّه اذا انساه - و خداوند من فرو نگذارد هيچيز و نه فراموش كند . ضلال و نسيان بر وى روا نبود و او را حاجت بكتاب و نسخت نه ، امّا اثبات كرد در لوح ترغيب و ترهيب بندگان را ، و تا بنمايد كه مخبر بر وفق خبر آمد ، و گفته‌اند فرعون اوّل حجت جست بر موسى ( ع ) بر پيكار و در اللَّه تعالى محاجت در گرفت ، پس از آن محاجت بگريخت و عدول كرد ، با ذكر قرون و امم گذشته گفت : اعمال ايشان چيست و آن را چه كردند ؟ موسى ( ع ) گفت اعمال ايشان بر ايشان شمرده‌اند و نگه داشته در صحيفهء اعمال ايشان ، تا فرداى قيامت جزاء ايشان بتمامى بايشان رسانند ، موحدان را مثوبت ، مشركان را عقوبت . « لا يَضِلُّ رَبِّي » اى - لا يترك من كفره حتى ينتقم منه و لا ينسى من وحده حتى يجازيه . به اين قول كتاب صحيفه اعمال