فيه خير كثير لرمضان . و رمضان لانّ اللَّه تعالى ارمض فيه ذنوب المؤمنين ، و شوّال لشولان النّوق اللقاح باذنابها فيه و ذو القعدة لقعودهم فيه عن القتال و ذو الحجّة لقضاء حجّهم فيه . و اللَّه اعلم . قوله : فى كتاب اللَّه يعنى - فى الايام الّذى عند اللَّه كتبه يوم خلق السماوات و الارض و هو اللوح المحفوظ ، و قيل - فى كتاب اللَّه يعنى - فى حكمه و دينه مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ واحد فرد و هو رجب مضر بين جمادى و شعبان و ثلاثة متتابعة ذو القعده و ذو الحجّة و المحرّم . ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ اى - الدين المستقيم هذا لا ما يفعله اهل الجاهليّة من التقديم و التأخير ، و قيل - ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ اى - الحساب المستقيم . درست است خبر از مصطفى ص كه در حجة الوداع خطبه كرد و در خطبه گفت الا انّ الزمان قد استدار كهيئة يوم خلق السماوات و الارض . السنة اثنا عشر شهرا منها اربعة حرم ذو القعدة و ذو الحجة و محرم و رجب مضر بين جمادى و شعبان ميگويد آگاه باشيد و بدانيد كه روزگار بازگشت بروزگار كه در گذشت و به آن نهاد آمد كه خداى نهاد آن روز كه آسمان آفريد و زمين . و معنى آنست كه در عرب در زمان جاهليت ماه حج تبديل كرده بودند در هر ماهى از ماه‌هاى سال دو حج ميكردند دو سال در ذو الحجّه و دو سال در محرم و دو سال در صفر همچنين در هر ماهى از ماه‌هاى سال دو حج ميكردند . آن سال كه مصطفى حج كرد دور حج ايشان با ذو الحجه رسيده بود بر ميقات راست آن قد استدار كه مصطفى گفت آنست ، آن گه بفرمان خدا و رسول بر ذو الحجة آرام گرفت و نهاد اوّل تا روز رستاخيز ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ اى الحساب المستقيم اينست شمار راست كه سالى دوازده ماه بود و چهارماه كه مسمّى است از آن حرام بود و ماه حج ذو الحجه بود . فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ اى - فى الاربعة بالارتكاب المعاصى . آن را بتحذير مخصوص‌تر كرد از آن كه گناه در آن عظيم‌تر است و گناه كار اثيم‌تر . ابن بحر گفت : لا تظلموا فيهنّ انفسكم به ترك قتال من يقاتلكم فيهنّ . ميگويد بر خود ستم مكنيد كه قتال نكنيد با آن كس كه درين ماهها با شما قتال كند و دليل برين قول آنست كه بر عقب گفت : وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً اى جميعا ، كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً . و گفته‌اند كه به اين آيت مباح گشت قتال در ماه حرام و آنچه گفت : قُلْ قِتالٌ فِيهِ كَبِيرٌ به اين منسوخ شد .