فى التوراة ، همانست كه در سورة الحجر گفت : وَ قَضَيْنا إِلَيْهِ ذلِكَ الْأَمْرَ اى اخبرنا لوطا ان دابر هؤلاء مقطوع مصبحين وجه سوم بمعنى فراغ است ، چنان كه گفت : « فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ » ، « فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ » ، « فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ » . وجه چهارم بمعنى فعل است ، چنان كه گفت : « فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ » ، اى افعل ما انت فاعل ، « إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا » اى انما تفعل في هذه الحياة الدنيا . همانست كه در سورة الانفال گفت : لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا . و در آل عمران و در سورة مريم گفت : إِذا قَضى أَمْراً اى اذا فعل امرا كان فى حكمه ان يفعله ، فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ . پنجم بمعنى انزالست ، چنان كه گفت : يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ اى لينزل علينا ربك الموت . همانست كه در سورة الملائكة گفت : لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا اى لا ينزل عليهم الموت . ششم بمعنى وجوب است چنان كه در سورة هود گفت : وَ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ اى وجب العذاب فوقع بقوم نوح ، و در سورة مريم گفت . إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ . جاى ديگر گفت : « وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ » اى وجب العذاب و نزل ، و لهذا نظائر . هفتم قضى بمعنى كتب است ، چنان كه در سورة مريم گفت : وَ كانَ أَمْراً مَقْضِيًّا اى كان عيسى امرا من اللَّه مكتوبا فى اللوح المحفوظ انه يكون . هشتم بمعنى اتمام است ، چنان كه گفت : أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ اى اتممت . همانست كه در سورة طه گفت : مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ ، و در سورة الاحزاب گفت : فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ اى اتمّ اجله ، و در سورة الانعام گفت : ثُمَّ قَضى أَجَلًا اى اتمّه ، جاى ديگر گفت : ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضى أَجَلٌ مُسَمًّى اى يتم . نهم بمعنى فصل است ، چنان كه در سورة الزمر گفت : وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ اى فصل ، و در سورة الانعام گفت : لَقُضِيَ الْأَمْرُ بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ اى فصل . وجه دهم بمعنى خلق است ، و ذلك فى قوله تعالى : فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ اى خلقهن .