باز كرد كه : وَ قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ - شعبى گفت : وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ اول در مسلمانان است ، و ديگر در جهودان ، سديگر در ترسايان . وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ يا محمّد الْكِتابَ يعنى القرآن ، بِالْحَقِّ اى بالعدل ، مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ يعنى من الكتب ، التوراة و الانجيل و الزبور و سائر الكتب . ميگويد : يا محمّد اين قرآن به تو فرستاديم براستى و درستى ، موافق تورات و انجيل و زبور و هر كتاب كه از آسمان فرستاديم . وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ - يعنى قاضيا و شاهدا و رقيبا و حافظا و أمينا على الكتب الّتى قبله . ميگويد : اين قرآن حاكم است ، بر همه كتابها حكم كند ، و هيچ كتاب برين حكم نكند ، و گوشوان « 1 » و استوار دار هر كتاب است ، و گواه راست و امين بر سر همه ، يعنى هر چه اهل كتاب از تورات و انجيل و غير آن خبر دهند بر قرآن عرض دهيد اگر در قرآن يابيد بپذيريد و تصديق كنيد ، و اگر نه ايشان را در آن دروغ زن داريد . و اصل مهيمن مؤيمن است ، فقلبت الهمزة هاء ، كما يقال : ارقت الماء و هرقت . ابن قتيبه گفت : اسمى است مبنى ، از امين برگرفته ، چنان كه بيطره از بيطار برگرفته‌اند ، و در بعضى روايات است كه عمر گفت : هيمنوا على دعائى ، اى آمنوا . و گفته‌اند مرغ كه گرد آشيان خويش برآيد ، و فراسر بچهء خويش پرد ، و او را در زير پر گيرد تا وى را نگه دارد هيمن الطّائر گويند ، و ربّ العزة به اين معنى مهيمن نام است ، يعنى : هو الرقيب الرحيم بعباده و مجيرهم و حافظهم فى جميع احوالهم . فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ - اين دليل است كه اهل كتاب چون از مسلمانان حكم خواهند حكم اسلام و قرآن و شريعت اسلام بر ايشان برانند . وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ - اين هم در بيان حكم رجم آمده است ، يعنى : لا تأخذ بأهوائهم فى الجلد ، « عَمَّا جاءَكَ مِنَ الْحَقِّ » من العلم يعنى الرجم .

--> ( 1 ) - نسخهء ج : نگهبان .