گواهى كه دهيد خداى را دهيد ، از بهر صاحب حقّ ، و باز مگيريد ، اگر چه آن گواهى بر نفس شما باشد ، يا بر پدر و مادر ، يا بر خويش و پيوند ، و بدان منگريد كه آن كس كه بر وى گواهى ميدهيد ، توانگرست يا درويش : توانگر را از بهر توانگرى محابا مكنيد ، و بر درويش از بهر درويشى نبخشائيد ، كار هر دو باللّه فرو گذاريد ، كه اللَّه بديشان از شما سزاوارتر ، و آنچه اللَّه ايشان را خواهد نيكوتر . فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا - شما بر پى دل خواست خود مرويد ، تا جور كنيد و از حق بگرديد . « و ان تلوا » - بيك واو و ضمّ لام قراءت شامى و حمزه است ، از ولى يلى ولاية ، يقال : و ليت الشيء اذا تولّيته ، و اقبلت عليه ، فولاية الشّىء اقبال عليه ، و هو خلاف الاعراض عنه . و المعنى : ان تقبلوا او تعرضوا . باقى قرّاء إِنْ تَلْوُوا خوانند به دو واو و سكون لام ، من لوى يلوى ليّا ، و هو من لىّ القاضى و اعراضه لأحد الخصمين على الآخر ، او من لىّ الشّهادة ، و هو تحريفها ، او من لىّ الغريم ، و هو مدافعته و مماطلته . يقال : لويته حقّه اى دافعته ، چون از مدافعت بود معنى آن باشد كه : و ان تدافعوا فى اقامة الشّهادة او تعرضوا عنها فتكتموها . ميگويد : اگر در گواهى دادن مدافعت كنيد ، و روزگار در پيش افكنيد ، يا خود انكار كنيد ، و پنهان داريد ، و از آن اعراض كنيد . معنى ديگر : « و ان تلوا » و اگر بپيچانيد گواهى و سخن ، أَوْ تُعْرِضُوا يعنى عن اللَّه ، و تقوموا بالشّهادة ، يا روگردانيد از پيچ و گواهى بدهيد « 1 » ، هر چون كه كنيد اللَّه بدان دانا است و آگاه ، يجازى المحسن باحسانه و المسىء باساءته . ابن عباس گفت : اين آيت در شأن قاضيان آمد كه پيچ در روى خويش آرند ،

--> ( 1 ) - نسخهء الف : يا روا گردانيد از بيح ( كذا ! ) و گواهى بدهيد ، و از نسخهء ج اين قسمت از قلم كاتب افتاده است ، و متن تصحيح قياسى است . )