ميان بنده و خدا كه درين راز هم‌نياز است ، و هم ناز . امروز نياز است ، و فردا ناز . امروز رنج است و فردا گنج . امروز بارى گران ، فردا روح و ريحان . امروز كدّ و كار ، و فردا كام و بازار . امروز ركوع و سجود ، و فردا وجود و شهود . و از شرف نماز است كه ربّ العالمين صد و دو جايگه در قرآن ذكر آن كرده ، و آن را سيزده نام نهاده : صلاة ، و قنوت ، و قرآن ، و تسبيح ، و كتاب ، و ذكر ، و ركوع ، و سجود ، و حمد ، و استغفار ، و تكبير ، و حسنات ، و باقيات . و مصطفى ( ص ) گفته : « الصّلاة معراج المؤمن » و گفته : « الصّلاة مأدبة اللَّه فى الأرض » ، و علماء سلف گفته‌اند : الصّلاة عرس المريدين و نزهة العارفين ، و وسيلة المذنبين ، و بستان الزّاهدين . و گفته‌اند : نماز گزارنده را هفت كرامت است : هدايت و كفايت و كفّارت و رحمت و قربت و درجت و مغفرت . و اوّل قدم از شرك بىنمازى است ، كه ربّ العزّة گفت : ما سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ ؟ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ . و اسم ايمان در صلاة نهاد آنجا كه گفت : وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ اى صلوتكم ، و وعدهء روزى به نماز داد آنجا كه گفت : وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ الى قوله . . . نَحْنُ نَرْزُقُكَ . و عدد نمازهاى فرائض پنج آمد بر وفق اصول شرايع . مصطفى ( ص ) اصول شرايع را گفت : « بنى الاسلام على خمس » ، و اصول فرايض نماز را : « خمس صلوات فى اليوم و اللّيلة » . يعنى كه چون بنده اين پنج نماز به شرط و وقت خويش بگزارد ، ربّ العزّة وى را ثواب جمله اصول شرايع بدهد . و هيأت نماز چهار است : قيام ، ركوع ، سجود و قعود . حكمت درين آنست كه : جمله موجودات بر چهار شكل‌اند : بعضى بر هيأت قائمان راست‌اند ، و آن درختان‌اند . بعضى بر هيأت راكعان سر فرو افكنده ، و آن ستوران‌اند . بعضى بر هيأت ساجدان روى به خاك نهاده ، و آن حشرات‌اند . بعضى بر زمين نشسته بر هيأت قاعدان ، و آن حشيش و نباتست ، چنانستى