درمانده و دلتنگ شد . ربّ العالمين در شأن وى اين آيت فرستاد : وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ابن عباس گفت : فاحشة اينجا زنا است . و ظلم نفس هر چه دون از آنست ، چون نظر و قبلة ، و لمس . و گفته‌اند : فاحشة گناهى است كه آن را تبعه بود ، از جهت مخلوق ؛ و ظلم نفس گناه است ميان بنده و ميان حق . و گفته‌اند كه : فاحشة كبائر است ، و ظلم نفس صغائر ؛ فاحشة كردار ناپسنديده است ، و ظلم نفس گفتار ناپسنديده . اهل معانى گفتند : ظلم نفس را سه روى است : يكى آنكه بر نفس و ذات خويش جنايت كند ، چنان كه از وى درنگذرد . ديگر آنكه بر خويشان و نزديكان خويش جنايت كند ايشان كه بمنزلت نفس وىاند و برين وجه اگر بر مسلمانى جنايت كند همين باشد ، كه مؤمنان همه چون يك تن راست‌اند . المؤمنون كلهم كنفس واحدة . وجه سوم آنست كه ظلم بر ديگرى كند و و بال آن ظلم بوى بازگردد پس آن ظلم خود بر خود كرده است . قوله : ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ - گفته‌اند كه : ذكر اينجا نماز است به حكم آن خبر كه على ( ع ) روايت كند : كنت رجلا اذا سمعت من رسول اللَّه ( ص ) شيئا نفعنى اللَّه بما شاء أن ينفعنى فاذا حدّثنى احد من اصحابه استحلفته ، فاذا حلف لى صدّقته . و حدّثنى ابو بكر أنّه قال سمعت رسول اللَّه ( ص ) يقول : ما من عبد يذنب ذنبا فيحسن الطّهور ، ثمّ يقوم فيصلى ركعتين ، ثمّ يستغفر اللَّه الّا غفر اللَّه له ، ثم قرأ هذه الآية : وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً الآية . و گفته‌اند : ذَكَرُوا اللَّهَ ذكر زبان است ، آن ساعت كه در معصيت افتد توبه كند ، و عذرى باز خواهد ، و از خدا آمرزش خواهد . اين است كه گفت : فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ اين من در موضع ما نفى نهاده است ، يعنى : و ما يغفر الذنوب الا اللَّه . ميگويد : نيامرزد گناهان مگر اللَّه . اين سخن عارض است در ميان