كه : توّاب و غفور بمعنى ، هر دو متقارب‌اند ، امّا « توّاب » خاص‌ّتر است و غفور عام‌تر و تمامتر ، و گناه آن جهودان صعب‌تر بود و عظيم‌تر كه هم ضلال خودشان بود و هم اضلال ديگران . پس اسم اخصّ به آن اولىتر بود . و گناه اين مرتدّ كمتر بود كه اضلال با وى نبود . پس نام غفور اينجا لائق‌تر و موافق‌تر . و در خبر است كه مصطفى ( ص ) چون آمرزش خواستى اين هر دو نام : هم « توّاب » و هم « غفور » فراهم گرفتى . ابن عمر گفت : ميشمردم كه اندر يك مجلس سيّد ( ص ) صد بار گفتى : رب اغفر لى و تب على انك انت التواب الغفور . قوله تعالى : إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ - اين آيت در شأن اصحاب حارث بن سويد آمد كه با حارث مرتدّ گشته بودند . پس كه حارث باسلام باز آمد و توبت كرد ، خبر اسلام حارث بايشان رسيد ، گفتند : ما نيز در مكه مىباشيم و چشم بر روز محمد ( ص ) نهيم ، و بد افتاد جهان در حقّ وى . و ذلك فى قوله عزّ و جلّ : نَتَرَبَّصُ بِهِ رَيْبَ الْمَنُونِ ، و هر گه كه خواهيم باز گرديم كه توبت ما بپذيرند ، چنان كه توبت حارث پذيرفتند . فانزل اللَّه تعالى هذه الآية . بعضى مفسّران گفتند : اين آيت منسوخ است كه ربّ العالمين وعده داده است كه توبهء هر تائبى بپذيرند ، تا آن گه كه آفتاب از مغرب آيد ، و ذلك فى قول النّبي ( ص ) : ان بالمغرب بابا فتحه اللَّه عز و جل للتوبة يوم خلق السماوات و الارض ، فلا يغلق حتى تطلع الشمس من مغربها و قومى گفتند : آيت منسوخ نيست ، و معنى آيت آنست كه : لن تقبل توبتهم فى حال ضلالتهم . برين قول واو وَ أُولئِكَ واو حال است . ميگويد : توبت ايشان در آن حال كه گمراه باشند نپذيرند ، كه توبت و ضلالت ضدّ يكديگرند ، بهم جمع نيايند . و گفته‌اند : لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ يعنى عند الموت و المعاينة ، نحو قوله تعالى : وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ . . . الآية . قوله تعالى : إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ