دبير از نبشتن ، چنانك اللَّه وى را در آموخت و با وى فضل كرد و بر ديگران افزونى داد بدبيرى ، پس گفت وَ لْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ املال و املا يكى است ، ميگويد تا آن كس كه دين بر وى است املا كند و به زبان اقرار دهد بر خويشتن و از خداى بترسد ، و از آنچه بر وى است از مال در املا كردن و اقرار دادن هيچ چيز بنكاهد . بخس نقص است چنانك گفت « وَ هُمْ فِيها لا يُبْخَسُونَ » فَإِنْ كانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهاً - سفيه جامهء باشد بد بافته و سست ، مى گويد - اگر آن كس كه به روى مال باشد نادان و نازيرك و سست خرد بود ، طفلى بود نا ، أَوْ ضَعِيفاً يا جاهلى نادريابنده ، أَوْ لا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ يا خود نتواند كه املا كند كه لال بود بى زبان فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ اللَّه ميگويد - فرمودم تا قيم ايشان يا ميراث دارايشان ، يا آن كس كه بجاى ايشان بود املا كند و بر دبير دهد براستى و انصاف . وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ اى و اشهدوا شاهدين مِنْ رِجالِكُمْ اى من اهل ملتكم ، و دو گواه خواهيد تا بر شما گواه باشند در آن معاملت كه كرديد . آن گه گفت : مِنْ رِجالِكُمْ از مردان شما كه اهل اسلام آيد ، يعنى كه تا دانند كه گواه مسلمان بايد . فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ - نگفت فان لم يكن رجلان ، كه آن گه تا مرد بودى گواهى زن روا نبودى . گفت : فَإِنْ لَمْ يَكُونا رَجُلَيْنِ معنى آنست كه اين دو گواه اگر نه مردان باشند كه مردى و دو زن باشد ، با وجود مردان هم روا باشد مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ ازين گواهان كه شما بپسنديد به عدالت و ثقت از مردان و زنان . جاى ديگر ازين گشاده‌تر گفت وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ . فصل فى الاشهاد بدانك اشهاد در عقود معاملات است يا در عقود مناكحات ، اما در عقود مناكحات : - بمذهب شافعى اشهاد فرض است . مصطفى صلّى اللَّه عليه و آله و سلم گفت « كل نكاح لم يحضره اربعة