اين دليلها روشن است كه ديو را در آدمى تأثير است ، و آن تأثير از دو وجه است : يكى وسوسه ، يعنى كه در دل آدمى تأثير است تا آدمى آن را پيش گيرد و بجاى آرد ، و هو المشار اليه بقوله - مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ . وجه ديگر آنست كه ديو را در تن آدمى مدخل است ، چنانك گفت يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ و مصطفى صلّى اللَّه عليه و آله و سلم گفت - « ان الشيطان يجرى من ابن آدم مجرى دمه » و اين تأثير شيطان نه با همه كس بود و نه در همه حال ، نبينى كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلم خالد وليد را بفرستاد تا درخت عزى - كه معبود بعضى كفار بود - نيست كند و هر كس كه قصد عزى كردى شيطان در راه وى آمدى و او را بترسانيدى تا برگشتى ، خالد برفت و آن را نيست كرد ، و شيطان را بر وى هيچ دست نبود ، پس معلوم گشت كه شيطان را دست بر قومى باشد كه ضعيف دل و ضعيف ايمان باشند ، و لهذا قال تعالى إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ . ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا - اين چنان بود كه مشركان معاملت ميكردند و بوقت حلول دين غريم بر مال بيفزودى ، تا صاحب حق بر اجل بيفزايد ، چون ايشان را گفتند - اين ربوا است و ربوا حرام است ، جواب دادند كه چون در اول بيع طلب ربح رواست در آخر كه وقت حلول باشد هم رواست . اينست كه رب العالمين گفت ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا . ميگويد - آن عقوبت و آن عذاب ايشان به آنست كه گفتند ، يعنى چنان دانستند و شمردند ، كه بيع همچون ربواست و ربوا همچون بيع ، و چون هم نيست ، كه اللَّه تعالى بيع حلال كرد و ربوا حرام ، فذلك قوله وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا . فصل فى البيع هر مسلمانى كه خريد و فروخت كند ، بر وى واجب است و فريضه كه علم بيع بياموزد ، به حكم آن خبر كه مصطفى صلّى اللَّه عليه و آله و سلم گفت « طلب العلم فريضة على كلّ مسلم » و عمر در بازار شدى و مردم را دره ميزدى ، گفتى هيچكس مباد درين بازار كه معاملت كند پيش از آنك علم بيع بياموزد ، كه اگر نياموزد در ربوا افتد . و درين باب آنچه مهم است و لا بد بايد كه